ریسک به عنوان قیمت آزادی: existentialism و فلسفه زندگی

ریسک. معمولاً ما آن را به عنوان احتمال بلاحظه می‌فهمیم. از دست دادن پول، سلامت، زمان، اعتبار. اما برای فلاسفه existentialist و متفکران زندگی، ریسک تنها خطر نیست. این چیزی است که وجود انسانی را شکل می‌دهد. بودن انسان به معنای ریسک کردن است. نه به این دلیل که ما از خطر لذت می‌بریم، بلکه زنده بودن بدون ریسک ممکن نیست. هر تصمیم واقعی یک پرش به ناشناخته است. هر آزادی مسئولیتی است که قابل محاسبه نیست. دقیقاً ریسک وجود زنده را از وجود مکانیکی جدا می‌کند. و دقیقاً از طریق ریسک انسان به کسی که ممکن است باشد، تبدیل می‌شود.

فردریش نیتشه: ریسک به عنوان اراده به قدرت و اعتماد به نفس

نیتشه یکی از اولین کسانی بود که ریسک را به عنوان نیاز زندگی بازپس گرفت. او امنیت و آرامش را که انسان را ضعیف می‌کند، خوار می‌کرد. برای او ریسک اراده به قدرت، توانایی عبور از ترس و ایجاد ارزش‌های جدید است. انسان ابراوایل نیتشه کسی است که می‌تواند خود را به خطر بیندازد، کسی که از تنهایی و اشتباه نمی‌ترسد. نیتشه معتقد است که بیشتر مردم به خاطر نیروی خویش زندگی می‌کنند، مانند آخرین انسان‌هایی که تنها به راحتی می‌خواهند. اما زندگی واقعی در جایی شروع می‌شود که ما آماده می‌شویم همه چیز را به خطر بیندازیم. ریسک نیتشه نه استراتژی، بلکه سبک زندگی است. او خطر را انتخاب می‌کند، زیرا تنها در اینجا انسان خود را در برابر استحکام و خودساخته می‌کند. جمله معروف «باش کسی که هستی» دقیقاً همین معنا را دارد: خطر کردن برای بودن خود، نه کپی دیگران.

سورن کیچورگ: پرش ایمان و ریسک عدم قطعیت

کیچورگ ایده ریسک را رادیکال می‌کند و آن را با انتخاب دینی مرتبط می‌کند. تصویر اصلی او «پرش ایمان» است. ایمان نه نتیجه تفکر است، بلکه ریسکی است که هیچ استدلال منطقی ندارد. غیرممکن است وجود خدا را ثابت کنیم، اما می‌توانیم برای ایمان ریسک کنیم. این ریسک از همه ریسک‌ها متمایز است: نه نجات را تضمین می‌کند، حتی شادی را تضمین نمی‌کند. اما واقعیت انسانی را به ارمغان می‌آورد. کیچورگ همچنین از ریسک انتخاب بین زندگی زیبایی‌شناسی و زندگی اخلاقی صحبت می‌کند. انتخاب اخلاق، انسان را به خطر از دست دادن لذت و آزادی می‌اندازد. انتخاب زیبایی‌شناسی، انسان را به خطر از دست دادن معنا می‌اندازد. در هر صورت انتخاب ریسک است. و تنها راه اجتناب از آن این است که انتخاب نکنیم، اما این هم یک ریسک است، ریسک زندگی بی‌معنا. بنابراین کیچورگ به شجاعت فرا می‌خواند — شجاعت ریسک کردن و انتخاب نهایی حتی اگر نمی‌دانیم که کجا خواهد برد.

مارتین هیدگر: ریسک به عنوان موجودیت به مرگ

هیدگر کلمه «ریسک» را زیاد استفاده نمی‌کند، اما فلسفه او پر از این مفهوم است. ریسک اصلی که انسان با آن مواجه می‌شود مرگ خود است. مرگ نه فقط پایان است، بلکه فرصتی است که برای انسان وجود واقعی باز می‌کند. تا زمانی که ما از فکر مرگ فرار می‌کنیم، ما زنده نیستیم، در existence sans subject (وجود بدون شخصیت). اما وقتی که ما مرگ را به عنوان بزرگترین ریسک شخصی و غیرقابل انتقال خود می‌پذیریم، ما شروع به زنده بودن می‌کنیم. هیدگر این را existence towards death می‌نامد. این نه ترس از مرگ است، بلکه آگاهی از ابدیت که ما را به انتخاب وادار می‌کند. در اینجا ریسک نه عمل، بلکه وضعیت است. ما در هر لحظه‌ای که تصمیم می‌گیریم خود باشیم، نه یک قطعه قابل جایگزینی در جامعه، ریسک می‌کنیم.

کارل یاسپرس: ریسک شرایط مرزی

برای یاسپرس ریسک با شرایط مرزی مرتبط است — مرگ، رنج، گناه، جنگ. در این شرایط، انسان نمی‌تواند به دانش یا قوانین عادی تکیه کند. او با چیزی روبرو می‌شود که وجود او شکننده و غیرقابل پیش‌بینی است. دقیقاً در اینجا او مجبور به ریسک کردن است — انتخاب می‌کند چگونه باشد، بدون هیچ نوع تضمینی. یاسپرس معتقد است که این شرایط کلیدی برای بیدار کردن واقعی «من» هستند. بدون ریسک، بدون برخورد با غیرممکن، انسان در سطح باقی می‌ماند. ریسک فرصتی است برای خروج از روزمرگی و برخورد با ترانسزندنسی. اما این همیشه یک عمل شخصی است که قابل انتقال به دیگران نیست. ریسک هزینه‌ای است که ما برای آزادی بودن خود در برابر ناشناخته می‌پردازیم.

ژان-پل سارت: ریسک آزادی کامل

سارت شاید بیشترین چیزی را درباره ریسک بگوید. برای او انسان کاملاً آزاد است و این آزادی ریسک اصلی است. ما هیچ طبیعت پیش‌تعیین شده‌ای نداریم، ما هر لحظه خود را می‌سازیم. هر عمل ما انتخابی است که تعیین می‌کند چه کسی می‌شویم. اما ما نمی‌توانیم نتایج را بدانیم، نمی‌توانیم از صحت آن مطمئن شویم. این باعث ترس می‌شود که سارت آن را غم می‌خواند. ریسک سارت بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی انسانی است. ما نمی‌توانیم از آن فرار کنیم. حتی اگر از انتخاب دست بکشیم — این هم یک انتخاب است. بنابراین ریسک نه یک افراط، بلکه ساختار اساسی وجود است. آزادی به معنای مسئولیت برای تصمیمات خود، حتی اگر آنها به شکست منجر شوند. سارت می‌گوید که انسان محکوم به آزادی است و این محکومیت بالاترین ریسک است.

آلبر کامو: ریسک گمراهی و شورش

کامو از مفهوم گمراهی به ریسک نزدیک می‌شود. انسان به دنبال معنا است، اما جهان پاسخ نمی‌دهد. زندگی به معنای ریسک کردن بی‌معنایی است. اما کامو پیشنهاد نمی‌دهد که به ناامیدی تسلیم شویم. برعکس، او پیشنهاد می‌دهد که به ناامیدی بگشته و به دنبال ادامه بگردیم، احساس کنیم، عمل کنیم. ریسک در اینجا آمادگی پذیرش یک وضعیت گمراهانه و تسلیم نشدن است. مثال مورد علاقه او سیفه است که سنگ را می‌کوبد، حتی اگر می‌داند که آن خواهد افتاد. او می‌داند که کار او بی‌معناست، اما او ادامه می‌دهد. این همان ریسک است: ریسک باقی ماندن در زندگی، حتی زمانی که آن هیچ دلیل برای امیدوار بودن ارائه نمی‌دهد.

گابریل مارسل: ریسک بازگشایی و عشق

مارسل برخلاف بسیاری از existentialist‌ها، بر ریسک بین‌人而 تأکید دارد. برای او وجود واقعی تنها از طریق بازگشایی به دیگران ممکن است. اما بازگشایی همیشه ریسک است: ممکن است رد شوید، نفهمیده شوید، خیانت کنید. اما بدون این ریسک، نه عشق، نه دوستی، نه ارتباط واقعی ممکن است. مارسل «داشتن» و «بودن» را مقابله می‌کند. کسی که بر روی داشتن تمرکز دارد، ریسک را می‌گریزد زیرا می‌خواهد کنترل کند. کسی که «بودن» را انتخاب می‌کند، ریسک بازگشایی را می‌کند و در این ریسک خود را می‌یابد. او همچنین درباره ریسک نسبت به خدا صحبت می‌کند: ایمان نه یک دانش مطیع است، بلکه ریسک اعتماد حتی اگر شواهد نباشند.

چه چیزی در همه فلاسفه مشترک است؟

با وجود اختلافات، همه این متفکران در یک چیز همدیگر را موافق می‌دانند: ریسک یک انحراف، اشتباه یا استثنا نیست. یک نیاز وجودی است. بودن انسان به معنای قرار گرفتن در شرایط ریسک است. ما نمی‌توانیم زندگیمان را به طور کامل کنترل کنیم. نمی‌توانیم موفقیت را تضمین کنیم. اما این عدم قطعیت است که ما را آزاد می‌کند. بدون ریسک هیچ واقعیت وجودی وجود ندارد. بدون ریسک هیچ انتخابی وجود ندارد. بدون ریسک ما فقط عملکردهای هستیم، نه شخصیت‌ها.

بنابراین وقتی درباره ریسک از دیدگاه فلسفه زندگی و existentialism صحبت می‌کنیم، ما درباره توانایی بودن صحبت می‌کنیم. درباره آمادگی برای اشتباه. درباره توانایی اقدام، حتی اگر ترس باشد. این فلسفه نه بی‌پروایی، بلکه شجاعت است. شجاعت بودن خود در جهانی که به ما هیچ نوع تضمینی نمی‌دهد.

Permanent link to this publication: