کلووناد پزشکی: وقتی بینی قرمز ابزار درمانی می‌شود

آن‌ها وارد اتاق می‌شوند که ترس و درد در آن جاری است و پس از چند دقیقه صدای خنده در آن جریان دارد. آن‌ها کت سفید نمی‌پوشند، اما کار آن‌ها نیز بخش مهمی از درمان است. آن‌ها کلوون‌های پزشکی هستند. حرفه‌ای که اخیراً به نظر می‌رسید که یک اکسوتیک است، امروز به یک روش شناخته شده از درمان کمکی در بیمارستان‌های سراسر جهان تبدیل شده است. بینی‌های قرمز، موهای رنگارنگ و کفش‌های بزرگ — این‌ها نه فقط یک جشنواره لباس‌های لباس، بلکه ابزاری هستند که به کودکان و بزرگسالان کمک می‌کنند تا با بیماری مقابله کنند، سطح استرس را کاهش دهند و حتی بهبود را تسریع کنند. این حرفه شگفت‌انگیز چگونه پدیدار شد؟ و چرا در پزشکی مدرن اینقدر مهم شده است؟

چه کسانی هستند کلوون‌های پزشکی و چرا آن‌ها لازم هستند

کلوون‌های پزشکی نه فقط هنرپیشه‌هایی هستند که به بیمارستان می‌آیند تا بیماران را سرگرم کنند. آن‌ها متخصصانی هستند که مهارت‌های هنر نمایشی، آموزش، روانشناسی و حتی مبانی پزشکی را ترکیب می‌کنند. وظیفه اصلی آن‌ها نه این است که هر طور که باشد بیمار را خنده‌دار کنند، بلکه محیطی از اعتماد ایجاد کنند، اضطراب را کاهش دهند و به کودکان و بزرگسالان کمک کنند تا بهتر با فرآیندهای دردناک مقابله کنند. آن‌ها با بیماران در سنین مختلف کار می‌کنند، اما بیش از همه در بخش‌های کودکان مورد نیاز هستند، جایی که ترس از تزریق، سرنگ‌ها و دیوارهای بیمارستان اغلب از خود بیماری قوی‌تر است.

تأثیر کلووناد پزشکی توسط تحقیقات تایید شده است. خنده باعث تولید اندورفین‌ها — هورمون‌های خوشحالی می‌شود که سطح کورتیزول (هورمون استرس) را کاهش می‌دهند و حتی اثر مسکن دارند. در کودکانی که با کلوون‌ها کار می‌کنند، میزان ضربان قلب کاهش می‌یابد، فشار خون تنظیم می‌شود و فرآیندها بهتر تحمل می‌شوند. علاوه بر این، کلوون‌های پزشکی به بیماران کمک می‌کنند تا خود را بهتر احساس کنند، احساس می‌کنند که نه فقط «بیمار» هستند، بلکه انسان‌های زنده‌ای هستند که می‌توانند از زندگی لذت ببرند و بخندند.

ریشه‌ها: وقتی خنده برای اولین بار به بیمارستان آمد

ایده استفاده از خنده به عنوان دارو قدیمی است. حتی در دوران باستان، پزشکان مشاهده کرده‌اند که خلق و خو خوب بهبود را تسریع می‌کند. اما به عنوان یک روش سیستماتیک، کلووناد پزشکی تنها در قرن بیستم شکل گرفت. در دهه ۱۹۷۰ در ایالات متحده برنامه‌های اولیه‌ای ظاهر شدند که کلوون‌های حرفه‌ای به بیمارستان‌های کودکان می‌رفتند. یکی از پیشروان مایکل کریستنسن بود که بنیانگذار پروژه «کلوون‌های بیمارستانی» (Hospital Clown Project) در نیویورک بود. او و همکارانش برای اولین بار شروع به توسعه روش‌های کار با بیماران کوچک کردند، با توجه به سن، وضعیت و ویژگی‌های روانی آن‌ها.

تقریباً همزمان در کانادا سازمانی به نام «کلوون‌ها در بیمارستان‌ها» (Clowns in Hospitals) به وجود آمد که شروع به آموزش کلوون‌ها برای کار در مؤسسات پزشکی کرد. در اروپا یکی از اولین مراکز کلووناد پزشکی پروژه فرانسوی «Le Rire Médecin» («دکتر خنده») بود که در سال ۱۹۹۱ تأسیس شد. در دهه ۱۹۹۰ کلوون‌های پزشکی در استرالیا، اسرائیل، انگلستان ظاهر شدند. در اوایل قرن بیست و یکم این جنبش جهانی شد. امروز کلوون‌های پزشکی در بیش از ۵۰ کشور جهان در بیمارستان‌ها کار می‌کنند.

کلووناد پزشکی در روسیه: از اولین قدم‌ها تا شناخته شدن

در روسیه کلووناد پزشکی در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ شروع به توسعه کرد. یکی از اولین پروژه‌ها «کلووناد بیمارستانی» در سن پترزبورگ بود که در سال ۱۹۹۹ تأسیس شد. پس از آن سازمان‌هایی در مسکو، ائکاترینبورگ، نووسیبیرسک و شهرهای دیگر ایجاد شدند. در سال ۲۰۱۹ در روسیه انجمن کلوون‌های پزشکی ایجاد شد که متخصصان از سراسر کشور را متحد کرد و شروع به توسعه استانداردهای حرفه‌ای کرد.

در سال ۲۰۲۵ کلووناد پزشکی در روسیه به سطح جدیدی رسید. مرکز توسعه کلووناد پزشکی «اینجا با تو» ایجاد شد که هدف آن تبدیل این فعالیت اجتماعی مفید به حرفه‌ای واقعی است. در طول یک سال و نیم فعالیت، تیم این مرکز ۳۳۹ مراجعه کلوون به بخش‌های کودکان و بزرگسالان انجام داده و با نزدیک به ۱۹ هزار نفر ارتباط برقرار کرده است. این دیگر فقط داوطلبی نیست، بلکه یک کار سیستماتیک است.

در میان شخصیت‌های برجسته کلووناد پزشکی در روسیه، کاتاریناوشاکوفا، بنیانگذار و مدیر مرکز «اینجا با تو»، وجود دارد. او و تیمش نه تنها با بیماران کار می‌کنند بلکه متخصصان جدید را آموزش می‌دهند، کارگاه‌های مختلف را برگزار می‌کنند و روشنکتب آموزشی می‌نویسند. از جمله برنامه‌ای برای آموزش کلوون‌های پزشکی که شامل بخش‌هایی از روانشناسی، آموزش، هنر نمایشی و حتی مبانی پزشکی است.

چگونه کلوون‌های پزشکی می‌شوند

کلوون پزشکی بودن یک دعوت است، اما این نیز یک آموزش حرفه‌ای جدی است. برخلاف کلوون‌های نمایشی، کلوون پزشکی باید نه تنها مهارت‌های هنری داشته باشد، بلکه روانشناسی بیمار را درک کند، بتواند در شرایط استرس کار کند و آماده به واکنش‌های غیرمنتظره کودکان و والدین باشد. دوره آموزشی می‌تواند از چند ماه تا یک سال طول بکشد. در برنامه شامل سخنرانی‌های در مورد روانشناسی کودکان، تمرین‌های کارگاهی برای تقلید، فعالیت‌های عملی در بیمارستان‌ها و همچنین نظارت‌های توسط همکاران باتجربه است.

امروز کلوون‌های پزشکی در بسیاری از بیمارستان‌های بزرگ وجود دارند. آن‌ها نه تنها در بخش‌های کودکان کار می‌کنند بلکه در خانه‌های سالمندان، بخش‌های مراقبت‌های ویژه و مراکز توانبخشی کار می‌کنند. کار آن‌ها برای کودکان مبتلا به بیماری‌های سرطانی بسیار مهم است، جایی که درمان طولانی و فرآیندهای دشوار اغلب منجر به افسردگی و از دست دادن علاقه به زندگی می‌شود. و در اینجا کلوون پزشکی کسی است که به کودک یادآوری می‌کند که او همچنان یک کودک است.

هفته بین‌المللی کلوون‌ها و کلووناد پزشکی

در اولین هفته ماه آگوست، در طول هفته بین‌المللی کلوون‌ها، کلوون‌های پزشکی در سراسر جهان به طور ویژه به کار خود توجه می‌کنند. به عنوان مثال در مسکو، در طول هفته برنامه‌های ویژه‌ای از جمله نمایش‌ها و کارگاه‌ها برگزار می‌شود. در سال ۲۰۲۵ نمایش بازی «گفتگوی کلوون: در جستجوی خوشحالی» برگزار شد که نوعی منشور کلووناد پزشکی بود. این داستانی است درباره کودک داخلی که در هر کسی از ما زندگی می‌کند و چگونه مهم است که آن را از دست ندهیم، حتی وقتی که بزرگ می‌شویم و با چالش‌ها مواجه می‌شویم.

در روسیه کلوون‌های پزشکی نه تنها در بیمارستان‌ها کار می‌کنند بلکه به خانه‌های سالمندان، خانه‌های کودکان و مراکز توانبخشی می‌روند. کار آن‌ها یک پل بین پزشکی و هنر است، بین درد و خوشحالی. و این پل هر سال قوی‌تر می‌شود.

نتیجه‌گیری: خنده به عنوان داروی آینده

کلووناد پزشکی نه یک روند است، بلکه یک اعتراف به اینکه انسان نه تنها بدن است بلکه روح نیز دارد. که باید نه تنها بیماری را بلکه ترس را که آن ایجاد می‌کند، درمان کرد. که خنده، خوشحالی و بازی نیز از اجزای مهمی از بهبود هستند به مانند داروها و فرآیندها.

در دنیایی که پزشکی به طور فزاینده‌ای فناوری‌محور می‌شود، کلوون پزشکی ما را به انسانیت بازمی‌گرداند. او یادآوری می‌کند که گاهی بهترین دارو یک لبخند است. و تا زمانی که کسانی هستند که آماده‌اند بینی‌های قرمز را به تن کنند و به کسانی که بیش از همه به شادی نیاز دارند، شادی بدهند، امید زندگی وجود دارد. و امید نیمی از بهبود است.

© library.tj

Permanent link to this publication: