10 ژوئن — روز پرتغال، روز کاموئنز و جوامع پرتغالی. این نه تنها جشن ملی است. یادآوری‌ای است که چگونه یک کشور کوچک در انتهای اروپا (و در آن زمان، انتهای جهان شناخته شده) چهره کره زمین را تغییر داد. پرتغالی‌ها به جهان اقیانوس‌های جدید، زبان‌های جدید، طعم‌های جدید و درک جدیدی از جهانی بودن دادند. در این مقاله ما سفری به میراث پرتغالی خواهیم کرد — از نقطه خلیج امید تا فروشگاه مواد غذایی در ریو.

دریانوردان و نقشه‌برداران: دنیایی که گرد شد

در قرن پانزدهم اروپا در یک نقطه کوچک قرار داشت. پرتغالی‌ها اولین کسانی بودند که به اقیانوس آزاد رفتند. شاهزاده هنری دریانورد، مدرسه ناوبری را در ساگرسه تأسیس کرد. جایی که نه تنها درواقع در حال درست کردن گره‌ها بودند بلکه از استفاده از آسترولابی و محاسبه عرض جغرافیایی نیز یاد می‌گرفتند. بارتولومئو دیاش در سال 1488 میلادی نقطه بور (خلیج امید) را دور زد و نشان داد که اقیانوس هند بسته نیست. واسکو دا گاما در سال 1498 میلادی به کالیکات رسید و راه دریایی به هند را باز کرد. پدرو آلوارش کابرال برزیل را کشف کرد. فرناندو ماگلان (با اینکه در خدمت اسپانیا بود اما پرتغالی بود) اولین سفر دور دنیا را انجام داد. نقشه‌برداران پرتغالی (مانند دیگو ریبیرا) اولین نقشه‌های دقیق جهان را ایجاد کردند. نتیجه: جهان دیگر تخت نبود و عصر جهانی‌سازی شروع شد. تجارت ادویه، ابریشم، طلا، بردها — همه این‌ها میراث پرتغالی هستند، چه می‌خواهد که بخواهد.

زبان: 260 میلیون نفر به زبان پرتغالی صحبت می‌کنند

زبان پرتغالی ششمین زبان پراکنده در جهان است و زبان رسمی نه کشور است (پرتغال، برزیل، آنگولا، موزامبیک، کابو ورده، گینه بیسائو، سائو تومه و پرنسپی، تایوان شرقی، گینه کنیا). این میراث انبساط استعماری است. اما زبان نه فقط تحمیل شده است — بلکه بخشی از روح مردم شده است. در برزیل، این زبان صدای زیبا و بیانگرانه پیدا کرده است و به جهان جورجی آمدو، پائولو کوئلو، کاتانو ولوژو داده است. لوسوفونی — جامعه کشورهای زبان پرتغالی — هر سال جشنواره‌های فرهنگی برگزار می‌کند. روز زبان پرتغالی در 5 مه جشن گرفته می‌شود. در قرن بیست و یکم، پرتغالی به دلیل قدرت اقتصادی برزیل به سرعت در حال رشد است. بر اساس پیش‌بینی‌ها، تا سال 2060، 400 میلیون نفر به این زبان صحبت خواهند کرد. پرتغال، کشور کوچکی که به جهان زبانی داد که در هواپیماها، موسیقی، شعر می‌پیچد.

معماری: منوئلینو، آزیلوجو و میراث یونسکو

پرتغالی‌ها سبک معماری منحصر به فردی ایجاد کردند — منوئلینو (گاتیک دور با انگیزه‌های دریایی). کلیسای یرونیموتی در لیسبون، برج بیلن — شاهکارها هستند. کاشی آزیلوجو (کاشی رنگارنگ) دیوارهای کلیساها، خانه‌ها و ایستگاه‌های مترو را تزیین می‌کند. این نه تنها تزئین است بلکه تاریخ‌نگاری است. قلعه‌های پرتغالی در سراسر جهان پراکنده‌اند: قلعه الظلیلی در عمان، قلعه مازگان در مراکش، قلعه‌ها در گوا (هند). در برزیل، باروک پورتوگالی با طلای و چوب‌بری به عنوان کارت ویزیت (کلیسای سان فرانسیسکو در سالوادور) شد. امروز 17 اثر در پرتغال در لیست میراث جهانی یونسکو قرار دارند. و سبک پرتغالی الهام‌بخش معماران از لیسبون تا ماکائو است.

ادبیات: کاموئنز، پئیروا و سارامگو

لوئیز دو کاموئنز، شاعر قرن شانزدهم، نویسنده اپیک «لوسیادا» (Os Lusíadas). شعر او دریانوردان پرتغالی را ستایش می‌کند و به عنوان اپوس ملی تبدیل می‌شود. روز پرتغال 10 ژوئن به تاریخ مرگ (یا تولد؟ 10 ژوئن 1580 — تاریخ مرگ کاموئنز) او اختصاص دارد. در قرن بیستم، دنیا فرناندو پئیروا را کشف کرد — شاعر برجسته‌ای که نویسندگان تخیلی (نویسندگان تخیلی با سبک‌های مختلف) ایجاد کرده است. کتاب‌های او به ده‌ها زبان ترجمه شده‌اند. خوزه سارامگو، برنده جایزه نوبل (1998)، نویسنده «یادگیری‌های کلیسا» و «کورس»، به جهان واقعیت جادویی به سبک پرتغالی هدیه داد. ادبیات پرتغالی پنجره‌ای به روح مردم است، افسرده اما شورانگیز.

آشپزی: پاستل-د-ناتا و سارده

آشپزی پرتغالی — مانند شعر بخشی از تمدن است. کلوچه‌های شیرین با خامه‌ی تخم‌مرغ (pastéis de nata) نماد لیسبون است. دستور پخت این کلوچه‌ها توسط کلیسای ژرنیموش محافظت می‌شود. سارده خشک شده (bacalhau) — 365 روش پخت، برای هر روز سال. شراب پورتو از دره دورو — یکی از بهترین‌ها در جهان. شراب ماديرا، پنیر سرا، سوسیس‌های تنباکویی. پرتغالی‌ها چای (از طریق بندر لیسبون)، شکر (از جزیره مادیرا)، گوجه فرنگی و فلفل — از مستعمرات خود به اروپا آوردند. آشپزی برزیل (فایژادا، کایپیرینیا) نیز میراث پرتغالی است.

موسیقی: فادو — آواز سرنوشت

فادو (fado) — موسیقی روح پرتغالی، پر از غم (saudade). در اوایل قرن نوزدهم در لیسبون، در محله‌های فقیرانه الفاما به وجود آمد. درباره دریا، عشق گم‌شده، درباره زندگی می‌خوانند. آمالیا رودریگش بزرگترین ستاره فادو در جهان شد. امروز یونسکو فادو را میراث فرهنگی ناملموس شناخته است. تأثیر موسیقی پرتغالی در سamba برزیلی، کیزومبه آفریقایی شنیده می‌شود. در روز پرتغال 10 ژوئن در خیابان‌های شهرها گیتارها می‌پیچند، فادیشتا (خوانندگان فادو) در چادرهای سیاه جاذبه‌ای برای توریست‌ها هستند.

علم و دریا: از اقیانوس‌شناسی تا علوم اعصاب

پرتغال امروز کشور علم است. پروژه اقیانوس‌شناسی EPIC عمق اقیانوس اطلس را بررسی می‌کند. در زمینه علوم اعصاب آزمایشگاه شامپالیما کار می‌کند. دانشمندان پرتغالی در توسعه واکسن‌ها مشارکت داشته‌اند. در قرن پانزدهم آنها کاواسللا را اختراع کردند — کشتی‌ای که می‌تواند در خلاف باد حرکت کند. ستاره‌شناس و ریاضیدان پدرو نونز روش‌های ناوبری را توسعه داد. مؤسسه پرتغال و اتمسفر (IPMA) یکی از پیشروترین در اروپا است. نمی‌توان فراموش کرد که دقیقاً پرتغالی‌ها اولین بار دانش‌های سیستماتیک درباره بیماری‌های تروپیک و موسم‌ها را جمع‌آوری کردند.

پرتغال و برزیل: گفت‌وگو فرهنگی

برزیل 80٪ جهان زبان پرتغالی است. پرتغال زبان، دین، معماری و حقوق را به آنجا آورد. اما خود نیز تغییر کرده و از فرهنگ برزیل غنی شده است. امروز در لیسبون بسیاری از برزیلی‌ها هستند، سamba در خیابان‌ها می‌پیچد، شیرینی‌های نارگیل فروخته می‌شود. در روز پرتغال 10 ژوئن در برزیل نیز جشنواره‌ها برگزار می‌شود (به ویژه در شهرهایی با میراث پرتغالی مانند سالوادور، ریو، پورتو آلگری). گفت‌وگو بین مستعمره و متروپل — نمونه‌ای از آشتی پس از استعمار و احترام متقابل است.

سهم در تمدن جهانی: نتیجه‌گیری

پرتغال کشور کوچکی است که بدون آن کره زمین دیگر نبود. اولین امپراتوری جهانی را ایجاد کرد که قاره‌ها را با هم پیوند داد. زبانی داد که در چهار قاره صحبت می‌شود. او به اروپا چای و شکر یاد داد. او موسیقی‌ای ایجاد کرد که قلب را می‌شکند و کلوچه‌هایی که روح را مداوا می‌کند. روز پرتغال 10 ژوئن — فرصتی است تا به ملتی که با خطر زندگی، چشم‌انداز ما را گسترش داد، تشکر کنیم. و همچنان این کار را می‌کند — با علم، فرهنگ و لبخند.

Permanent link to this publication: