۲۴ دسامبر در سنت لوتری‌ها و سایر کلیساهای پروتستانت: بین کلمه، آواز و آتش‌کشیدن خانه

مقدمه: اصلاح در شب کریسمس

نزدیک شدن به شب کریسمس (Heiliger Abend، شب کریسمس) در سنت‌هایی که از اصلاح نشأت گرفته‌اند (لوتری‌ها، کالوین‌گرایی/اصلاح‌گری، انگلیکان‌ها، روشنی‌گرایی، بپتیسم و غیره) در مقابله با عملیاتی کاتولیک و تحت تأثیر اصول کلیدی شکل گرفت: اولویت کلمه خداوند (sola Scriptura)، ساده‌سازی مراسم، تأکید بر دینداری خانوادگی و دینداری درونی به جای دینداری بیرونی. این باعث نشد که جشن منتفی شود، بلکه منجر به تغییر رادیکال آن شد، جایی که نقش‌آفرینان اصلی نه کشیش در محراب، بلکه واعظ در صدر، ارگ‌نست در نمازخانه و پدر خانواده در آتش‌کشیدن خانه شدند.

سنت لوتری: Christvesper و فرهنگ کریسمس‌آباد

لوتری‌ها، که بیشترین شباهت را با لیتورژی کاتولیک دارند، یکی از مدل‌های مؤثر را ایجاد کرده‌اند.

Christvesper (شب کریسمس): اصلی‌ترین مراسم ۲۴ دسامبر در روز یا اوایل شب (معمولاً در ساعت ۱۶-۱۷) برگزار می‌شود. این یک مراسم نیمه‌شب نیست، بلکه یک شبانه که با موسیقی و موعظه غنی است. اوج آن پنجیدن آهنگ‌های کریسمس (Weihnachtslieder) با نور شمع‌ها است. موعظه بر هوشیاری و هدیه رحمت متمرکز است.

لیتورژی خانگی (Hausandacht): پس از یا به جای مراسم کلیسایی (به ویژه در لوتری‌های اسکاندیناوی) یک مراسم خانگی انجام می‌شود که در کنار کریسمس‌آباد برگزار می‌شود. رئیس خانواده داستان کریسمس از انجیل لوقا (۲:۱-۲۰) را می‌خواند، آهنگ‌ها اجرا می‌شوند («Stille Nacht» اغلب در اینجا اجرا می‌شود)، دعاها خوانده می‌شوند. این نمونه‌ای از ایده «عامة کشیشی» است — هر رئیس خانواده به کشیش خانواده‌اش تبدیل می‌شود.

ریتویال روشن کردن کریسمس‌آباد: دقیقاً در آلمان لوتری (الزاس، قرن‌های XVI-XVII) کریسمس‌آباد (Christbaum) معنای پروتستانی خود را به عنوان نماد درخت زندگی بهشت و مسیح — نور جهان — پیدا کرد. روشن کردن شمع‌ها روی کریسمس‌آباد در شب کریسمس به عنوان یک مراسم خانوادگی مرکزی جایگزین بسیاری از عملیاتی کاتولیک شد.

نکته جالب: آهنگ معروف «شب ساکت» (Stille Nacht) در سال ۱۸۱۸ برای اولین بار در کلیسای سنت نیکولای در اوبرندورف (آustria) در طول مراسم کریسمس اجرا شد، اما ملودی ساده و لیروای آن و متن آن که بر تجربیات شخصی تأکید دارد، به طور کامل با ایدئولوژی پروتستانی همخوانی داشت و از طریق انجمن‌های پروتستانی در سراسر جهان پخش شد.

سنت کالوین‌گرایی و کالوین‌گرایی: تأکید آскتیستی بر کلمه

کالوین‌گرایی، با موضع سختگیرانه‌اش نسبت به جشن‌های کاتولیک و عملیاتی بیرونی، از ابتدا محدود بود.

تاریخچه: ژان کالوین و پوریتان‌ها در انگلستان و آمریکا جشن کریسمس را به عنوان غیربختیار و پر از خرافات رد کردند. در اسکاتلند و برخی از نواحی نیو انگلند تا قرن XIX این جشن تحت ممنوعیت قرار داشت.

امروزه: امروز بسیاری از کلیساهای کالوین‌گرایی یک مراسم خاص ۲۴ دسامبر برگزار می‌کنند، اما آن بسیار سختگیرانه است: موعظه طولانی و نمایشی از متون کریسمس، پنجیدن سوره‌ها (بدون ساز) یا آهنگ‌های مورد تأیید. تأکید بر تجربه معجزه نیست، بلکه بر تفسیر بогословی ظهور به عنوان بخشی از نقشه خداوند برای رستگاری است. هیچ اضافه‌کاری غذایی و دکوراتیوی وجود ندارد.

سنت انگلیکان: از نه درس و آواز تا سخنرانی ملکه

انگلیکان‌ها، به عنوان راه میانی، بسیاری از لیتورژی کاتولیک را حفظ کرده، اما آن را با محتوای پروتستانی پر کرده‌اند.

مراسم «نه درس و آواز» (Nine Lessons and Carols): که در سال ۱۸۸۰ در ترورو توسعه یافت و توسط کلیسای سلطنتی کمبریج تبلیغ شد، این مراسم به یک اثر فرهنگی جهانی تبدیل شد. این مراسم در روز یا شب ۲۴ دسامبر برگزار می‌شود. خواندن (از کتاب مقدس تا انجیل یوحنا) با پنجیدن آهنگ‌ها و آثار کورال ترکیب می‌شود. این یک روایت تئاتری، افزایشی از رستگاری است، جایی که موسیقی نیز نقش مهمی در باروری معنایی دارد.

مراسم نیمه‌شب عشای ربانی: در بسیاری از کلیساهای انگلیکان نیز مراسم Midnight Communion / Eucharist برگزار می‌شود که مهم‌ترین جشن عشای ربانی کریسمس است.

سخنرانی ملکه: در بریتانیا یک سنت عمومی-مذهبی خاص — سخنرانی ملکه به ملت، که در ساعت ۱۵:۰۰ ۲۵ دسامبر پخش می‌شود، اما ضبط آن در شب قبل انجام می‌شود، به شب کریسمس رنگ ملی‌گرایی اضافه می‌کند.

سنت‌های متیودیست، بپتیست و انجیل‌گرا: جشن عمومی و «کانون»
در کلیساهای آزاد (free churches) شب کریسمس زمانی برای فعالیت‌های عمومی و تبلیغ انجیل است.

برنامه‌های کریسمس و کنسرت‌ها (Christmas Pageant): شب ۲۴ دسامبر اوج نمایش‌های تئاتری توسط اعضای کلیسا، به ویژه کودکان، است. این یک نمایش رستگاری کریسمس است که اغلب با عناصر مدرن ترکیب می‌شود. هدف نه تنها هدایت داخلی است، بلکه جذب همسایگان غیرمذهبی است.

مراسم شمع‌افروزی (Candlelight Service): در اوایل شب برگزار می‌شود. اوج آن لحظه‌ای است که در تاریکی مطلق یک شمع روشن می‌شود (نماد مسیح) و از آن به دست مردم شمع‌های خود را روشن می‌کنند، نور را به ردیف‌ها منتقل می‌کنند. این نماد قوی پذیرش شخصی و انتقال «نور جهان» است. موعظه دارای ویژگی‌های عاطفی و فراخوانی است.

«کانون» به عنوان زمان خانوادگی: پس از مراسم خانواده به خانه بازمی‌گردد تا هدایا را باز کند. هدایت‌کننده — سنتا کلوز (در سنت انگلوساکسون) که نشان‌دهنده عمیق‌ترین یکپارچگی فرهنگ عمومی در زندگی خانوادگی این فرقه‌ها است.

خصوصیات تئولوژیک و فرهنگی مشترک

تغییر تأکید از عشای ربانی به موعظه و پنجیدن: معجزه اصلی نه در مقدس‌سازی آذوقه، بلکه در اعلام کلمه و پاسخ انجمن در آواز است.

افزایش خانواده به عنوان کلیسای کوچک (ecclesiola): خانه به عنوان مکان اصلی جشن‌ها تبدیل می‌شود. مراسم‌ها (خواندن کتاب مقدس، دعا در کنار کریسمس‌آباد) محرمانه و به سوی تجربه درونی هستند.

موسیقی به عنوان یک زبان جدید لیتورژی: پروتستان‌ها با ساده‌سازی عملیاتی، کورال، کنسرت و اپرا را به عنوان وسیله اصلی بیان دعوت و احساسات خود انتخاب کردند. شب کریسمس بدون باخ، هندل (مسیح) یا مندلسون (شنیدید صدای فرشته؟) غیرقابل تصور است.

روابط با روزه‌داری و مهمانی: روزه‌داری سختگیرانه وجود ندارد. شام شب ۲۴ دسامبر می‌تواند ساده (به ویژه در لوتری‌ها — کرباس با سالاد سیب‌زمینی) یا جشن‌آمیز باشد (گوساله سرخ کرده یا مرغ در انگلستان — اما بیشتر در ۲۵ دسامبر). وفور نشان‌دهنده نعمت خداوند است، نه خودداری — آماده‌سازی برای آن.

نتیجه‌گیری: جشنی برای اعلام کلمه

بنابراین، ۲۴ دسامبر در پروتستانیت روزی است که بогословی اصلاح در صدا، نور و آرامش خانگی بدنامی می‌یابد. این بیشتر یک انتظار مذهبی نیست، بلکه یک اعلام تورجی و شادی از واقعیت تحقق یافته ولادت.

از مراسم شب کریسمس لوتری با آوازهای باخ تا مراسم شمع‌افروزی بپتیست و سخنرانی ملکه — همه با یک فرمول عمل می‌کنند: «کلمه بدن شد» اولین بار از кафедره اعلام می‌شود، سپس توسط کورال تکرار می‌شود، توسط موعظه تأیید می‌شود، در سکوت دعا خانگی در قلب پذیرفته می‌شود و در نهایت در جمع خانواده به عنوان هدیه‌ای که به دست نیامده، اما به لطف رحمت داده شده جشن گرفته می‌شود. این تفاوت اصلی است: شب کریسمس کاتولیک به سمت محراب می‌رود، اما شب کریسمس پروتستانی از صدر کلیسایی به سمت آتش‌کشیدن خانه می‌رود، هر خانه را به عنوان آتشدان قدردانی تبدیل می‌کند.
© library.tj

Permanent link to this publication: