آثار کریسمس موتزارت: بین سفارش مقدس و تقوای شخصی

مقدمه: موسیقی کلیسایی در دوره روشنگری

ولفگانگ آمادئ موتزارت (۱۷۵۶–۱۷۹۱)، به عنوان موسیقی‌دان در دربار ارشدیپسکوپ زالتسبورگ یرونیما کلوریدو (تا سال ۱۷۸۱)، مجموعه‌ای از موسیقی‌های مذهبی قابل توجه ایجاد کرده است که بخشی از آن‌ها به طور مستقیم با چرخه کریسمس در ارتباط هستند. این آثار «مذهبی» نیستند که در مفهوم امروزی به آن اشاره شود؛ بلکه موسیقی‌های مراسم مذهبی هستند که برای مراسم‌های خاص کلیسا در دوره از آدوای تا کریسمس ساخته شده‌اند. تحلیل آن‌ها نه تنها زیبایی‌شناسی موسیقی باروکوی اواخر و کلاسیک اولیه را بازسازی می‌کند، بلکه جایگاه آهنگساز را در سیستم سفارش‌های کلیسایی و قصر و همچنین درک شخصی و عمیق او از متون مقدس را نیز نشان می‌دهد.

«Krönungsmesse» KV 317: مراسم مسی برای نیمه شب پاستوری

با اینکه معروف‌ترین «مراسم تاج‌گذاری» در ماژور (KV 317، ۱۷۷۹) نام مستقیمی با کریسمس ندارد، اما سنت موسیقی‌شناسی و زمینه تاریخی ایجاد آن به طور قوی آن را با این جشن در ارتباط می‌کند. بر اساس تحقیقات، ممکن است برای مراسم مسی پاستوری (Pastoralmesse) در کلیسای زالتسبورگ به مناسبت جشن تاج‌گذاری مادونا یا برای کریسمس نوشته شده باشد. در موسیقی آن، نت‌های پستوری و «پاستوری» وجود دارد که به صحنه تعظیم شتران و گاوها در گهواره اشاره دارد. این موضوع به ویژه در سنتوس و آگنوس دیه قابل توجه است، جایی که ویولن سولو با ایجاد محیطی از تأمل عاطفی و شادی روشن، این مسی را نمونه‌ای از این موضوع قرار می‌دهد که چگونه موتزارت در قالب ژانر مراسم سخت‌گیرانه، به تعبیر فوق‌العاده می‌رسد، ترکیب عظمت (در کیوری و گلوری‌های آوازخوانی) با عاطفه تقریباً محرمانه و لیبرال.

لائیتی و شب‌های عید: موسیقی برای چرخه مراسم

موتزارت مجموعه‌ای از آثار برای مراسم‌هایی که پیش از و پس از کریسمس هستند، ایجاد کرده است:

لائیتی لورتانی مادونا (Litaniae Lauretanae) KV 195 (186d) (۱۷۷۴). لائیتی — آواز دعا با نام‌گذاری از دوا مادونا. موتزارت، در حالی که ۱۸ ساله بود، با زبانگیابی شگفت‌انگیز به متن نزدیک می‌شود. بخش «Sancta Maria» یک سیکلای ساده و دعاگرانه است و آگنوس دیه نهایی پر از اندوه، عمیق و تأمل‌آمیز است که آثار بعدی را پیش‌بینی می‌کند. این آثار در روزهای پیش از کریسمس پخش می‌شد.

شب‌های عید (Vesperae) KV 321 (۱۷۷۹)، معروف به شب‌های عید سولوره. برای مراسم‌های شب شنبه‌های آدوای نوشته شده است. آگنوس دیه نهایی آن — یک گیمن که تقریباً به صورت اپرایی است و پر از تضادها و تغییرات سریع در حالت‌ها، از هورال‌های جشن‌آمیز تا پاراگراف‌های سولو شادی است. این موسیقی یک انتظار تنگ‌آوری و شادی است.

رویداد جالب: ارشدیپسکوپ کلوریدو، که در روح روشنگری بود، از موسیقی کلیسایی خواستار کوتاهی و وضوح بود، بدون پیچیدگی‌های زیاد چندگانه. موتزارت، که از این محدودیت‌ها خسته می‌شد، با این حال، در چارچوب شرایط داده شده به نتایج هنری برتر رسید و شکل شفاف کلاسیک را با عمیق‌ترین احساس پر کرد.

ورک‌های اورگانیک و نیمه‌تمام کریسمس «Laudate Dominum»

موتزارت نیز آثار کوچکی بر روی متون لاتین از سوراها نوشته است:

«Exsultate, jubilate» KV 165 (158a) (۱۷۷۳). اگرچه این ورک معروف برای دوره عید پاک نوشته شده است، اما آلیلویای نهایی آن، که به عنوان نماد شادی عمومی شناخته می‌شود، کاملاً عمومی است و اغلب در برنامه‌های کریسمس به عنوان نماد تشکر جهانی اجرا می‌شود.

موتزارت نیز شروع به نوشتن «Laudate Dominum» (از شب‌های عید KV 339، ۱۷۸۰) کرده است — یکی از کامل‌ترین آثار مذهبی خود. ملودی عمیق و تأمل‌آمیز آن برای سوپرانو که به آلیلویای کورال تبدیل می‌شود، ایده ایمان شخصی و پنهان را با شادی جهانی ترکیب می‌کند. این آهنگ به طور قطع به برنامه‌های کریسمس پیوست.

اثرات کمره‌ای و شهری: موسیقی برای جشن

موتزارت آثار مستقیمی با عنوان کریسمس ندارد، اما برخی از آثار با زمستان و موسیقی خانگی در سالن‌های اشرافی مرتبط هستند:

سه کنسرت زمستانی برای ویولن و ارکستر (KV 216، 218، ۲۱۹)، که در سال ۱۷۷۵ نوشته شده‌اند، اگرچه برنامه‌ای ندارند، اما با لیریکای زیبا و در برخی موارد شفاف و برفی، با محیط جشن هماهنگ هستند.

تانه‌های آلمانی (Teutsche) و منوال‌ها که می‌توانستند در بال‌های کریسمس اجرا شوند.

اما مهم‌ترین اثر شهری کریسمس می‌توان به پایان اپرای «دون خوان» (۱۷۸۷) اشاره کرد. با تعجب شگفت‌انگیز، نمایش اول در پراگ در ۲۹ اکتبر برگزار شد، اما در وین اپرا برای اولین بار در شب کریسمس، ۷ دسامبر ۱۷۸۷، اجرا شد. به این ترتیب، پایان بزرگ با حضور کماندار و سقوط قهرمان برای اولین بار در روزهای پیش از جشن اجرا شد، ایجاد یک کنترپونت قوی بین موضوع انتقام و انتخاب اخلاقی.

نتیجه‌گیری: بشرخدایی در صدا

آثار کریسمس موتزارت — موسیقی‌ای نیست که درباره درخت کریسمس و هدایا باشد. این یک بیان عمیق الهی و انسانی درباره تجسم، امید و شادی انسانی در برابر الهی است. در آن‌ها، موتزارت، که اغلب با مقامات کلیسایی درگیری داشت، خود را به عنوان یک موسیقی‌دان با ایمان صادقانه و پیچیده نشان می‌دهد. موسیقی او برای کریسمس فاقد احساسات ساده‌انگارانه است؛ آن‌ها ترکیبی از:

عظمت جشن‌آمیز (مانند در هورال‌های مراسم)، که بازتابی از مقیاس جهانی رویداد است.

سادگی و لطافت پستوری (موتوی پاستوری)، که به انسانیت مسیح اشاره دارد.

ایمان شخصی و محرمانه (در آریاها و ورک‌های اورگانیک)، که گفتگوی محرمانه روح با خدا را بیان می‌کند.

شادی شکست‌ناپذیر و پر از شعله (آلیلویای نهایی)، که پیروزی نور را نماد می‌کند.

از طریق کمال فرم کلاسیک، از طریق استعداد موسیقیایی بی‌نظیر، موتزارت توانسته است جوهره جشن را بیان کند: ملاقات ابدی و موقتی، الهی و انسانی. موسیقی او برای کریسمس — نه یک توضیح از رویداد، بلکه یک تحقق صوتی مقدس از آن است، جایی که امید به جای یک احساس، یک معماری هارمونی است و شادی یک ساختار موسیقیایی است. آن یادآوری می‌کند که زیر بنای جشن نه زندگی روزمره، بلکه راز است و موتزارت یکی از بزرگترین تفسیرکنندگان موسیقیایی آن است.

Permanent link to this publication: