وقتی نیمه دوم قرن بیست و یکم آغاز شد؟ دیدگاه‌های کالندری، تاریخی و فرهنگی

مقدمه: مشکل تعیین مرزهای قرن

سوال از آغاز نیمه دوم قرن بیست و یکم، مانند هر واحد زمانی مشابه دیگر، در نگاه اول ساده به نظر می‌رسد. اما با بررسی دقیق‌تر، این سوال به مسائل روش‌شناسی دوره‌بندی تاریخی، سیستم‌های کالندری و فرهنگی‌سازی زمان دست می‌زند. پاسخ بستگی به نقطه شروع انتخابی و زمینه دارد: ریاضی، تاریخی-رویدادی یا فرهنگی-اجتماعی.

1. رویکرد ریاضی و کالندری سخت‌گیرانه

از دیدگاه ریاضی و کالندری گریگوری، که بیشتر کشورها از آن استفاده می‌کنند، قرن (قرن) یک دوره 100 ساله است که از سالی شروع می‌شود که شماره آن با «01» پایان می‌یابد و با سالی که با «00» پایان می‌یابد، پایان می‌یابد.

قرن بیست و یکم در 1 ژانویه 2001 آغاز شد (زیرا سال صفر وجود نداشت و شمارش میلادی از سال اول آغاز شد). بنابراین، اولین قرن میلادی در 31 دسامبر 100 پایان یافت و دومین قرن در 1 ژانویه 101 آغاز شد. بر اساس این منطق، قرن بیست و یکم در 2001 آغاز شد.

با توجه به این، یک چهارم قرن 25 سال است.

اولین چهارم قرن بیست و یکم: 1 ژانویه 2001 – 31 دسامبر 2025 (شامل).

دومین چهارم قرن بیست و یکم: از 1 ژانویه 2026 آغاز می‌شود و تا 31 دسامبر 2050 پایان می‌یابد.

این رویکرد از نظر فرمایی بی‌نقص است و در تاریخ‌نگاری علمی، جمعیت‌شناسی و برنامه‌ریزی بلندمدت استفاده می‌شود، جایی که دقت و عدم اختلاف مهم است.

نکته جالب: گمراهی با شروع قرن (2000 یا 2001) از ادراک روانی تغییر اعداد در نشان‌دهی سال ناشی شده است. جشن‌های عمومی «میلادی» در 1 ژانویه 2000 برگزار شد که با تاریخ‌نگاری دقیق مخالف بود. این اشتباه ریشه‌های قدیمی دارد: جشن‌های عمومی مشابه «پایان دنیا» و شروع قرن جدید در اروپا در سال‌های 1000، 1492 (وقتی از تولد مسیح 1492 سال گذشت) و 1500 رخ داد.

2. رویکرد تاریخی-رویدادی: چهارم‌های بلند و کوتاه

تاریخ‌نگاران به ندرت زمان را به بخش‌های برابر مکانیکی تقسیم می‌کنند. دوره‌بندی بر اساس رویدادهای معتبر است که پایان یک دوره و آغاز دیگری را نشان می‌دهد. از این دیدگاه، مرزهای چهارم‌های قرن می‌تواند «پویا» باشد.

وقتی «اولین چهارم» از دیدگاه تاریخ جهانی پایان یافت؟ می‌توان فرض کرد که نقطه نمادین بحران کووید-19 (2020-2023) بود. این بحران به طور اساسی روند‌های اجتماعی، اقتصادی و فناوری‌ای که در دهه‌های 2000 و 2010 شروع شده بود، تغییر داد. اگر این نقطه را در نظر بگیریم، دومین چهارم در دوره‌ای بین 2022-2024 آغاز شد، که با پایان فاز حاد بحران کووید-19 و آغاز واقعیت جدید جغرافیایی و اقتصادی (پس از 24 فوریه 2022) مشخص شد. این دوره، در واقع، یک «پل» بین عصرها بود.

مثال از گذشته: اولین چهارم قرن بیستم (1901-1925) تاریخ‌نگاران اغلب با پایان یافتن 1925، نه 1918 – پایان جنگ جهانی اول و سقوط چهار امپراتوری، «بستن» می‌کنند. دومین چهارم (محدوداً 1919-1945) در آن زمان با ورسای و پایان جنگ جهانی دوم آغاز می‌شود و پایان می‌یابد، فقط 26 سال طول می‌کشد، اما پر از رویدادهای تعیین‌کننده است.

بنابراین، از دیدگاه تاریخی، دومین چهارم قرن بیست و یکم، ممکن است در سال‌های 2022-2024 آغاز شده باشد، با یک سری از بحران‌های مرتبط، که یک پارادایم جدید در روابط بین‌المللی، انرژی و جهانی‌سازی را تعیین کرده است.

3. نسل و فرهنگی و فناوری

پонکشن «چهارم‌های نسل» وجود دارد. جمعیت‌شناسان و جامعه‌شناسان اغلب بر گروه‌های جمعیتی تمرکز می‌کنند که دیدگاه‌هایشان تحت تأثیر فناوری‌ها و رویدادهای مشترک شکل گرفته است.

نسل Z (دهه‌های دهه 2010-2020)، که زندگی بزرگسالی‌شان در اواخر دهه 2010 و دهه 2020 بود، برای پایان اولین و آغاز دومین چهارم کلیدی است. دیجیتالی‌سازی اجتماعی آن‌ها، نگرش‌های آن‌ها به کار، محیط زیست و سیاست با ميله‌ها متفاوت است.

نقطه عطف فناوری: می‌توان دستیابی به رشد زودرس هوش مصنوعی (در اواسط دهه 2020) به عنوان شروع یک دوره جدید دانست — زمانی که هوش مصنوعی دیگر یک ابزار نبود و به عنوان یک عامل، بازار کار، علم و خلاقیت را تغییر داد. راه‌اندازی و گسترش گسترده مدل‌های بزرگ زبانی (ChatGPT، 2022) و شبکه‌های عصبی تولیدی می‌توانند به عنوان شروع فناوری دومین چهارم قرن در نظر گرفته شوند.

تغییرات فرهنگی: اگر اولین چهارم تحت تأثیر شبکه‌های اجتماعی، وارونه‌گرایی پسامدرن و جهان‌گلوبالیزه شده بود، پس دومین چهارم، بر اساس شواهد اولیه، به بازگشت به مکروناراتیوها (ایدئولوژیک، ملی)، جستجوی «نوینگی جدید»، بازنگری در میراث استعماری و بحران جهانی‌سازی لیبرال بازمی‌گردد.

4. دیدگاه پیش‌بینی و آینده‌پژوهی

آینده‌پژوهان، در تعیین آغاز یک چهارم جدید، به آینده نگاه می‌کنند و به مجموعه‌ای از مرزهای اعلام شده.

روند تغییرات اقلیمی: سال‌های 2025-2030 به عنوان دوره بحرانی برای کاهش تولیدات و جلوگیری از بدترین سناریوها توسط گروه کارشناسان تغییرات اقلیمی (IPCC) تعیین شده‌اند. ناتوانی یا توانایی انسان‌ها در انجام این اهداف، چهره دومین چهارم را تعیین خواهد کرد.

فعالیت‌های فضایی: بازگشت برنامه‌ریزی شده انسان به ماه (مأموریت آرتمید، تاریخ هدف – 2026) نشان‌دهنده انتقال از مدار پایین زمین به مرحله بعدی گسترش فضایی است.

تغییرات جمعیتی: بر اساس پیش‌بینی‌های سازمان ملل، حدود سال 2023 هند از نظر جمعیت از چین پیشی خواهد گرفت، که نشان‌دهنده تغییر در مرکز ثقل اقتصادی و سیاسی است. این تغییر جمعیتی نیز می‌تواند یک واقعه‌ی مهم تلقی شود.

نتیجه‌گیری: پاسخ چندوجهی

بنابراین، به سوال «وقتی نیمه دوم قرن بیست و یکم آغاز شد؟» پاسخ یکتایی وجود ندارد.

از دیدگاه کالندری و فرمایی، آن در 1 ژانویه 2026 آغاز شد و تا 31 دسامبر 2050 ادامه خواهد داشت. این تنها تاریخ دقیق و غیرقابل انکار برای برنامه‌ریزی علمی و تاریخ‌نگاری است.

از دیدگاه تاریخی و رویدادی، احتمالاً در دوره‌ای بین 2022-2024 آغاز شده است، زمانی که جهان با یک سری از بحران‌های مرتبط مواجه شد (پیامدهای بحران کووید-19، شکاف جغرافیایی، شوک تورم، پیشرفت در هوش مصنوعی)، که پایان دنیای پسا دوپولاریته را نشان داد و به یک ساختار جدید، هنوز نامشخص، منتقل شد.

از دیدگاه فرهنگی و فناوری، شروع آن با سال‌های 2022-2025 مرتبط است – زمانی که استفاده گسترده از هوش مصنوعی تولیدی، تغییرات در فضای دیجیتال و تغییر نسل‌ها رخ داد.

در حال حاضر، ما در نقطه‌ای منحصر به فرد هستیم – در آغاز این دوره 25 ساله جدید، که اگر از دیدگاه‌های تاریخی دنبال شود، می‌تواند سرنوشت کل قرن را تعیین کند. درک اینکه دومین چهارم نه تنها یک سال بعد از 2025 است، بلکه یک فاز جدید تاریخی که آغاز شده است، به ارزیابی بهتر وقایع فعلی به عنوان بنیان آینده کمک می‌کند.

Permanent link to this publication: