سازمان همکاری شانگهای: بیست و پنج سال: حال و آینده

در سال ۲۰۲۶، سازمان همکاری شانگهای (شوسیس) بیست و پنجمین سالگرد خود را جشن می‌گیرد. ایجاد شده در سال ۲۰۰۱ بر اساس «شانگهای پنج‌گانه» (روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان)، آن به بزرگترین سازمان منطقه‌ای جهان تبدیل شده است. امروز در شوسیس ده کشور عضو (روسیه، چین، هند، پاکستان، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان، بلاروس) و همچنین چهار کشور ناظر و سیزده شریک گفت‌وگو وجود دارند. منطقه شوسیس حدود ۴۰٪ جمعیت زمین و ۲۰٪ تولید ناخالص داخلی جهانی را پوشش می‌دهد. بیست و پنج سال — سن رشد. چه چیزهایی به دست آمده؟ چه چالش‌هایی وجود دارد و سازمان به کجا می‌رود؟

تاریخ: از مبارزه با تروریسم تا پلتفرم جهانی

شوسیس به عنوان مکانیزمی برای حل اختلافات مرزی بین چین و کشورهای سابق اتحاد جماهیر شوروی شروع شد. پس از تروریسم ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، تأکید به مبارزه با «سه نیروی بد» (تروریسم، جدایی‌طلبی، افراط‌گرایی) تغییر کرد. در سال ۲۰۰۴، ساختار ضد تروریسم منطقه‌ای (RAATS) ایجاد شد. در سال ۲۰۱۷، هند و پاکستان پذیرفته شدند که وزن جغرافیایی‌اش را تقویت کرد. در سال ۲۰۲۳، ایران و در سال ۲۰۲۴، بلاروس پیوستند. امروز شوسیس پلتفرمی برای بحث در مورد امنیت، اقتصاد، انرژی، حمل و نقل و همکاری فرهنگی است.

اندازه اقتصادی: از پروژه‌ها به عمل‌های واقعی

برنامه اقتصادی شوسیس برای مدت طولانی‌مدت عقب‌مانده بود. اما در سال‌های اخیر پروژه‌هایی راه‌اندازی شده‌اند: مسیر حمل و نقل شمال-جنوب، که روسیه، ایران و هند را متصل می‌کند (از طریق خلیج فارس); ساخت خط لوله از روسیه به چین («سایه سibi-۲»؟ هنوز مذاکرات); ابتکار «جاده ابریشم و دریای چین» چین بخشی از منافع شوسیس را تقاطع می‌کند. بانک توسعه شوسیس (در سال ۲۰۲۵؟ هنوز فعال نشده است) ایجاد شده است. موفقیت‌های اقتصادی کمتر از سیاسی است، اما دینامیک وجود دارد.

امنیت: موفقیت‌ها و شکست‌ها

RAATS صدها آموزش مشترک را انجام داده، اطلاعات اطلاعاتی را تبادل کرده، چندین تروریسم را پیشگیری کرده است. اما مشکل افغانستان باقی مانده است: پس از خروج ایالات متحده، طالبان (ممنوع در روسیه) پذیرفته نشده‌اند، اما شوسیس مجبور به مذاکره با آن‌ها شده است. درگیری‌های مرزی بین هند و چین، تنش بین پاکستان و هند — شوسیس راه‌حل نیست، اما کانال‌های ارتباطی ایجاد کرده است. مهم است که سازمان در امور داخلی مداخله نمی‌کند.

گسترش: مزایا و معایب

ورود هند، پاکستان، ایران، بلاروس باعث شده است که شوسیس بیشتر نماینده باشد، اما تصمیم‌گیری (کنسنسوس) پیچیده‌تر شده است. تضادهای داخلی بین هند و چین، روسیه و غرب (از طریق بلاروس) ممکن است کار را مسدود کند. با این حال، رهبران به توافقات دست می‌یابند. در سال ۲۰۲۶، ورود ترکیه، آذربایجان، عربستان سعودی در حال بررسی است — این باعث می‌شود که شوسیس رقیب جدی G7 و ناتو شود.

همکاری فرهنگی و انسانی

شوسیس کنفرانس‌های جوانان، جشنواره‌ها، تبادل دانشگاهی را سازماندهی می‌کند. انجمن دانشگاه‌های شوسیس ایجاد شده است، مسابقات ورزشی (شوسیس-۲۰۲۵ در چین) برگزار می‌شود. اما نزدیکی فرهنگی مردم-شرکت‌کننده بهتر از انتظار نیست. روسی و چینی — زبان‌های کاری هستند، اما انگلیسی مورد توجه نیست.

آینده‌نگری: بازیگر جهانی یا باشگاه منطقه‌ای

شوسیس می‌تواند یکی از پایه‌های جهان چندقطبی شود. برای این کار نیاز به: ایجاد منطقه تجارت آزاد (هنوز غیرممکن است)، توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل، یکپارچه‌سازی مقررات، تقویت نقش در حل مناقشات وجود دارد. رقابت با بریکس (که همان شرکت‌کنندگان هستند) تقاطع برنامه را رقیق می‌کند. اما شوسیس همچنان پلتفرم مهمی برای دیدارهای رهبران «غیرغربی» باقی می‌ماند.

نقش روسیه و چین

روسیه شوسیس را به عنوان مخالف ناتو و اتحادیه اروپا و همچنین پلتفرمی برای ترویج یکپارچگی اروآسیا (EAEU) می‌بیند. چین از شوسیس برای اجرای «جاده ابریشم و دریای چین» و همچنین برای مهار ایالات متحده استفاده می‌کند. دووموکراتیسم مسکو و پکن موتور سازمان است، اما کشورهای کوچک از تسلط آن‌ها می‌ترسند. در سال ۲۰۲۶، ریاست جمهوری به قزاقستان منتقل می‌شود که به کشورهای متوسط فرصتی می‌دهد.

چالش‌ها: سرمایه‌گذاری، بوروکراسی، فشار خارجی

شوسیس با کمبود ابزارهای مالی (بانک خود را ایجاد نکرده است) مواجه است. دفتر رئیس ضعیف است. تحریم‌های غربی علیه روسیه و ایران پرداخت‌های دلاری را پیچیده می‌کند. تغییر به ارزهای ملی (روبل، یوان، روپیه، ریال) کند است. فشار سیاسی از سوی ایالات متحده (که شوسیس را به عنوان تهدید می‌بیند) ممکن است افزایش یابد.

بیست و پنج سال — سنی که سازمان باید نتایج واقعی را نشان دهد. شوسیس به عنوان یک بازیگر بین‌المللی شناخته شده شده است. اما برای تبدیل به «اتحادیه اروپای آسیایی» نیاز به کار زیادی دارد. با این حال، هدف اصلی آن — شتاب نکردن و چیزی که کار می‌کند را خراب نکردن. و در شوسیس مهم‌ترین چیز: گفت‌وگو.

Permanent link to this publication: