کمک‌های مالی کودکان تا سن بلوغ: تحلیل مقایسه‌ای از سیستم‌های حمایت خانواده

مقدمه: فلسفه پرداخت‌های بلندمدت به کودکان

سیستم پرداخت‌های پولی منظم به خانواده‌ها با فرزندان تا زمان رسیدن آن‌ها به سن بلوغ (یا سن ۱۸-۲۵ سال) یکی از مستقیم‌ترین و معتبرترین اقدامات سیاست خانواده‌ها از سوی دولت است. در ادبیات علمی و عمل سیاسی، این پرداخت‌ها اغلب به عنوان کمک‌های مالی عمومی (بی‌条件) یا کمک‌های مالی دسته‌بندی می‌شوند، در مقابل پرداخت‌های یک‌بارگی یا کمک‌های هدفمند به خانواده‌های کم‌درآمد. هدف اصلی آن‌ها جبران بخشی از هزینه‌های مستقیم نگهداری کودک و کاهش سطح فقر کودکان است، با این فرض که پرورش کودکان سرمایه‌گذاری‌ای در تولید اجتماعی و توسعه اقتصادی آینده است.

مدل اسکاندیناوی: عمومی بودن و استانداردهای بالا

سوئد و فنلاند نمونه‌های برجسته‌ای هستند. در اینجا کمک مالی به کودک (Barnbidrag در سوئد، Lapsilisä در فنلاند) به صورت ماهانه به هر کودک از تولد تا رسیدن به سن ۱۷ سال پرداخت می‌شود. این کمک مالی عمومی و قابل مالیات است، یعنی به همه خانواده‌ها بدون توجه به درآمد پرداخت می‌شود. در سوئد، اندازه آن حدود ۱۲۵۰ کرون سوئدی (حدود ۱۱۰ یورو) در ماه است. اما منحصر به فردی مدل اسکاندیناوی در انعطاف‌پذیری آن است: وجود افزایش‌های اضافی برای خانواده‌های چندفرزندی (برای سومین و فرزندان بعدی پرداخت افزایش می‌یابد)، برای کودکان معلول و همچنین کمک مالی جداگانه برای سرپرستان. فلسفه این است که دولت مسئولیت کودک را با والدین تقسیم می‌کند، این را حق اساسی خانواده می‌داند.

نروژ این مدل را با ابزار مالی جالبی تکمیل می‌کند: کمک مالی به والدین مجرد (Særtillegg til enslig forsørger)، که بسیار بیشتر از کمک مالی استاندارد است و حمایت ویژه این گروه را برجسته می‌کند.

مدل آلمان: دسته‌بندی و کسرهای مالیاتی

در آلمان سیستم شامل چندین عنصر است. کلیدی‌ترین آن Kindergeld است — پول‌های کودک، که به صورت ماهانه به هر کودک تا رسیدن به سن ۱۸ سال پرداخت می‌شود. اگر کودک به تحصیل ادامه دهد، پرداخت‌ها تا سن ۲۵ سال ادامه می‌یابد. اندازه کمک مالی متمایل به افزایش است: برای اولین و دومین کودک حدود ۲۵۰ یورو برای هر کودک، برای سومین کودک ۲۶۰ یورو، برای چهارمین و فرزندان بعدی ۳۰۰ یورو. جالب است که Kindergeld اغلب به جای کسر مالیاتی کودک (Kinderfreibetrag) عمل می‌کند: دولت به طور خودکار به خانواده‌ای کمک می‌کند که از نظر مالی بهتر است.

آustria دارای سیستم مشابهی با کمک مالی Familienbeihilfe است که تا سن ۲۴ سال (با شرط تحصیل) یا ۲۵ سال برای کسانی که در خدمت جایگزین هستند، پرداخت می‌شود.

مدل فرانسوی: سیستم پیچیده و پرناستالیسم

سیستم فرانسوی یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین سیستم‌های جهان است که سیاست پرناستالیسم (مستقیم به افزایش رشد جمعیت) را منعکس می‌کند. کمک مالی پایه (Allocations familiales) به خانواده‌هایی با دو یا بیشتر کودک تا سن ۲۰ سال (با شرایط خاص) پرداخت می‌شود. اندازه آن بستگی به درآمد خانواده و تعداد کودکان دارد و به صورت متمایل به افزایش است. به عنوان مثال، خانواده‌ای با سه کودک به طور قابل توجهی بیشتر از خانواده‌ای با دو کودک دریافت می‌کند. به صورت جداگانه، افزایش‌های اضافی برای کودکان بالای ۱۱ و ۱۶ سال، کمک مالی برای شروع سال تحصیلی (Allocation de rentrée scolaire) و بسیاری از پرداخت‌های اختصاصی دیگر وجود دارد. این سیستم نه تنها به حمایت از هزینه‌های فعلی، بلکه به تحریک تولد سومین و فرزندان بعدی نیز می‌پردازد.

مدل آسیای شرقی: پاسخ به بحران جمعیت

ژاپن و کره جنوبی، که با کاهش شدید رشد جمعیت و پیری جمعیت مواجه هستند، به طور فعال سیستم‌های حمایت خود را پیاده‌سازی و گسترش می‌دهند.

در ژاپن کمک مالی به کودک (Jidō teate) تا پایان دبیرستان (حدود ۱۵ سال) پرداخت می‌شود و در برخی مناطق شهری — تا بیشتر از آن. از سال ۲۰۲۳ به بعد، در کشور تغییرات قابل توجهی رخ داده است: کمک مالی اکنون به کودکان از خانواده‌های با درآمد بالا نیز پرداخت می‌شود که قبلاً از آن محروم بودند، که نشان‌دهنده تغییر به مدل عمومی‌تر در پاسخ به چالش جمعیتی است.

کره جنوبی بر روی پرداخت‌های یک‌بارگی در زمان تولد کودک (تا چندین دهه وون در هر منطقه) و کمک مالی‌های ماهانه تمرکز دارد که اکنون به هر کودک تا سن ۷ سال پرداخت می‌شود و اخیراً بحث در مورد تمدید آن تا سن ۱۸ سال به راه افتاده است. این یک نمونه روشن از سیاست‌های سریع‌التحول در شرایط بحران جمعیتی شدید است.

کشورهای پساسوسیالیستی: ترکیب میراث شوروی و رویکردهای جدید
پولاندا از سال ۲۰۱۶ برنامه برجسته‌ای به نام «Rodzina 500+» را اجرا کرده است که پرداخت ۵۰۰ زلتی (حدود ۱۱۰ یورو) به صورت ماهانه به دومین و هر کودک بعدی تا زمان رسیدن به سن ۱۸ سال را پیش‌بینی می‌کند. این برنامه به صورت اولیه بر اساس نیاز بررسی نمی‌شد و منجر به کاهش قابل توجه فقر کودکان شد و به طور سیاسی بسیار محبوب شد.

در روسیه سیستم چندلایه است. علاوه بر کمک مالی ماهانه به خانواده‌های کم‌درآمد (تا ۱۶-۱۸ سال با امکان تمدید)، از سال ۲۰۱۸ کمک مالی‌های ماهانه از حساب سرمایه‌گذاری مادرانه به دومین کودک تا سن ۳ سال (در محدوده حداقل درآمد کودک) معرفی شده است. همچنین افزایش‌های منطقه‌ای وجود دارند که اغلب حمایت را تا ۱۶-۱۸ سال ادامه می‌دهند. پس از سال ۲۰۲۲ سیستم با بسیاری از پرداخت‌های جدید در زمان تولد اولین و فرزندان بعدی گسترش یافت، بخشی از آن‌ها با طولانی‌مدت بودن.

روندهای کلی و نتایج علمی

تمرکز به عمومی بودن: در بسیاری از کشورها (کانادا، برخی مناطق ژاپن) تغییر از بررسی نیاز به پرداخت‌های عمومی‌تر دیده می‌شود که استigma و هزینه‌های اداری را کاهش می‌دهد و حمایت از طبقه متوسط را تضمین می‌کند.

تمدید سن: سن کلاسیک ۱۶-۱۸ سال اکنون به ۲۳-۲۵ سال با شرط ادامه تحصیل تمدید می‌شود که نشان‌دهنده افزایش دوره وابستگی اقتصادی جوانان است.

جمعیت به عنوان محرک: در کشورهای با رشد جمعیت پایین (ونگری، پولاندا، کره جنوبی، ژاپن) اندازه و مدت زمان پرداخت‌ها سریع‌تر افزایش می‌یابد و به عنوان ابزار کلیدی سیاست جمعیتی تبدیل می‌شود.

efficiency: تحقیقات متعدد از جمله کارهای OECD نشان می‌دهد که انتقال‌های مالی پایدار و قابل پیش‌بینی به خانواده‌های کودکان یکی از مؤثرترین ابزارها در مبارزه با فقر کودکان و بهبود سلامت، تغذیه و نتایج آموزشی کودکان است.

بنابراین، کمک‌های مالی بلندمدت به کودکان نه تنها کمک اجتماعی است، بلکه سرمایه‌گذاری استراتژیک در سرمایه انسانی و پایداری جمعیتی است. گسترش و طراحی آن مستقیماً به از وضعیت اجتماعی-اقتصادی، اهداف جمعیتی و ارزش‌های سیاسی کشور خاص بستگی دارد.

Permanent link to this publication: