پرکاران در طبقه‌بندی اجتماعی معاصر: فرماسیون جدید و خطرناک

پرکاران (از انگلیسی precarious — غیرقابل اعتماد، خطرناک) — این طبقه‌بندی اجتماعی در حال شکل‌گیری است که با اشتغال ناپایدار، فقدان تضمین‌های اجتماعی و هویت حرفه‌ای، و آسیب‌پذیری سیاسی-حقوقی مشخص می‌شود. برخلاف پرولتاریای سنتی، پرکاران ساختار پیچیده‌تری و هوشیاری خاصی دارند که او را عامل کلیدی و چالشی برای طبقه‌بندی اجتماعی معاصر می‌کند.

منشأ و تفسیر نظری

مفهوم پرکاران از اوایل دهه ۲۰۰۰ به بعد به طور فعال توسعه یافته است، به طور کامل در آثار социولوگ بریتانیایی گای استندینگ («پرکاران: طبقه‌بندی جدید و خطرناک، ۲۰۱۱») ارائه شده است. استندینگ پرکاران را به عنوان نتیجه اصلاحات لیبرال‌گرایانه (تغییرات جهانی در بازارهای کار) می‌بیند که شامل موارد زیر است:

دeregulation of labor relations (تضعیف حفاظت از اخراج).

individualization of labor contracts.

active state support for the flexibility of the labor market.

پرکاران معادل «فقرا» یا «بي‌كارها» نیستند. این طبقه‌ای از مردم هستند كه كار آنها به طور سیستماتيك بي‌ثبات، تضمين و فرصت رشد است. آنها بین طبقه‌بندی سنتی كارگران (اشتغال پایدار + حقوق اجتماعی) و گروه‌های كاهش‌یافته (لومپنیزه شده) قرار دارند.

ساختار و ترکیب: یكیكی متفاوت

پرکاران از داخل متنوع هستند كه خودكشی شناسایی آنها را دشوار می‌كند، اما ویژگی‌های مشتركی دارند. آنها شامل موارد زیر هستند:

كارگران اقتصاد پلتفرم (گیم-) : كرایه‌كاران، رانندگان تاكسی، كارگران آزاد در بورس‌ها. اشتغال آنها توسط مدیریت الگوریتمی تنظیم می‌شود، نه قرارداد كار. مثال: راننده Uber كه درآمد او بستگی به قیمتهای دیناميك و رتبه دارد، كارگاهی پرداخت شده یا مرخصی ندارد.

كارگران با اشتغال غیراستاندارد: كارگران موقت، كارگران فصلی، كارگرانی كه بر اساس قراردادهای كوتاه‌مدت كار می‌كنند ( Outsourcing، Outstaffing ).

كارگران تخصصی جوان با تحصیلات عالیه (پرکاران تحصیل‌كرده). مجبور به پذیرش استراحت‌های كوتاه‌مدت، پروژه‌های بدون تضمین و كار كم‌پرداخت شده غیر از تخصص خود هستند. سرمایه‌گذاری آنها در كارآمدی انسانی به بازدهی مورد انتظار نمی‌رسد.

مهاجران (قانونی و غيرقانونی). اغلب در بخش پنهان كار می‌كنند و بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر ظلم كارفرما دارند.

كارگران صنایع خلاق و سازمان‌های غیرانتفاعی. اشتغال آنها به صورت پروژه‌ای است، پرداخت غیرمنظم است و تضمین‌های اجتماعی كم است.

نكته جالب: بر اساس داده‌های Eurofound در اتحادیه اروپا، حدود ۴۰٪ كارگران جوان (۱۵-۲۴ سال) در اشتغال پرکاران هستند. در برخی كشورهای اروپای جنوبی (اسپانیا، ایتالیا) این شكل غالب در ورود به بازار كار است.

ویژگی‌های كليیدی پرکاران به عنوان طبقه

استندینگ چندین مقياس از پرکاران را برجسته می‌كند:

روابط كار (بي‌ثباتی): فقدان قراردادهای بلندمدت، برنامه زمانی قابل پیش‌بینی و درآمد تضمین شده.

روابط توزیع (فقدان تضمین‌ها): وجود حقوق بازنشستگی، مرخصی پرداخت شده، بیمه بیکاری كامل نیست. دسترسی به منافع اجتماعی اغلب به شرط‌های پیچیده بستگی دارد.

روابط با دولت (آسیب‌پذیری سیاسی): پرکاران اغلب از نمایندگی سیاسی كامل محروم هستند، صدایشان ضعیف است. آنها مالیات می‌پردازند، اما منافع اجتماعی متناسب با آن را نمی‌گیرند و خود را غیرقانونی (گروه‌های محروم) و نه شهروندان كامل حس می‌كنند.

هوشیاری طبقاتی خاص: احساسات اضطراب، آشفتگی (از دست دادن معیارها) و خشم غالب است. پرکاران تحصیل‌كرده از ناامیدی از انتظارات ناامید می‌شوند. «سیاست خشم» شكل می‌گیرد.

مكان در طبقه‌بندی اجتماعی: طبقه پایین جدید؟

طبقه‌بندی اجتماعی جامعه صنعتی (طبقه بالا — طبقه متوسط — كارگران — طبقه پایین) امروزه به طور کامل و پیچیده‌تر شده است.

متفاوت با كارگران: كارگران قرن بیستم برای بهبود شرایط در چارچوب اشتغال پایدار مبارزه كردند. پرکاران از این پایداری محروم هستند — موضوع مبارزه گذشته.

متفاوت با پرولتاریای خدمات: پرولتاریای خدمات (پاك‌كاران، نگهبانان) اغلب قرارداد كار دائمی دارند. پرکاران در فرم كاری خارج از این شكل قرار دارند.

روابط با طبقه متوسط: پرکاران این است كه بخش بزرگی از طبقه متوسط در شرایط Outsourcing، دیجیتالیزه و كاهش هزینه كار به آن تبدیل می‌شود.

بنابراین، پرکاران در موقعیت طبقه جدید «منفی» قرار دارند كه بیشتر به دلیل فقدان حقوق و تضمین‌ها تعیین می‌شود تا به عنوان طبقه مثبت. او در پایه هرم طبقه‌بندی جدید قرار دارد، اما با طبقه پایین سنتی (گروه‌های محروم) مخلوط نمی‌شود و كپیتال فرهنگی و آموزشی بالاتری را برای بخشی از نمایندگان خود حفظ می‌كند.

پیامدهای اجتماعی و سیاسی

اقتصادی: تضعیف بنیان‌های كشور اجتماعی، افزایش نابرابری، كاهش تقاضای مصرف‌كننده به دلیل عدم اطمینان از درآمد آینده.

روانی-اجتماعی: اپیدمی اضطراب و افسردگی، تأخیر در تصمیمات مهم زندگی (تاسیس خانواده، تولد فرزند، خرید خانه).

سیاسی: افزایش جنبش‌های محافظه‌كارانه از چپ و راست، زیرا پرکاران به هر نیروی سیاسی كه وجود خود و مشکلات آنها را می‌پذیرد، می‌پردازند. پرکاران طبقه‌ای رادیكال هستند، اما شكل‌های اعتراضی آنها معمولاً كوچك‌تر و محلی هستند (فلش‌موب، اقدامات محلی) به دلیل فقدان وحدت.

مثال: جنبش‌های «Fight for $15» در ایالات متحده (مبارزه برای افزایش حقوق كارگران كوچك) و اعتراضات كرایه‌كاران در كشورهای مختلف برای حقوق كارگران پلتفرم — سیاسی كردن پرکاران است.

آینده و سناریوهای ممكن

استندینگ به تشكیل «سیاست بهشت» برای پرکاران نگاه می‌كند كه عناصر كليیدی آن عبارتند از:

بازگشت به حقوق مرتبط با كار.

ورود به درآمد كامل به عنوان روشی برای تضمین امنیت اقتصادی.

پیش‌بینی دوباره مفهوم «كار» و تشخیص ارزش فعالیت‌های غیرپرداخت شده (مراقبت، خلاقیت، داوطلبانه).

نتیجه‌گیری

پرکاران گروه حاشیه‌ای نیستند، بلکه محصول سیستماتيك سرمایه‌گذاری مالی جهانی است كه ایجاد كنار جدیدی از نابرابری اجتماعی می‌كند. ظهور آنها نشان‌دهنده تحول عمیق در طبقه‌بندی اجتماعی است: جایگزین مدل دو قطبی «بورژوازی — پرولتاریا» و «جامعه دو سوم پایدار» با ساختار پیچیده‌تر و ترسناك‌تر می‌شود.

در این ساختار، پرکاران در موقعیت هسته‌ای آسیب‌پذیر قرار دارند كه بی‌نظمی آنها بزرگترین چالش برای ثبات اجتماعی قرن بیست و یکم است. درك پرکاران کلید تحلیل درگیری‌های اجتماعی معاصر، تلاش‌های سیاسی و جستجوی ساختار جدید قرارداد اجتماعی است كه انعطاف‌پذیری اقتصادی را به قیمت كرامت و امنیت انسانی نرساند. بدون حل مسئله پرکاران، توسعه پایدار جامعه غیرممكن است.

Permanent link to this publication: