روز جهانی زنان در دیپلماسی: صدایی که جهان را تغییر می‌دهد

24 ژوئن. تاریخ‌ای که برای برخی در تقویم ناپدید می‌ماند، اما برای برخی دیگر نماد مبارزه، پیشرفت و امید است. روز جهانی زنان در دیپلماسی یکی از جشن‌های جدیدترین سازمان ملل متحد است. این جشن تنها چند سال پیش تأسیس شده است، اما ریشه‌های آن به قرن‌ها پیش برمی‌گردد، زمانی که زنان نه تنها حق نداشتند در سطح بالای مذاکرات شرکت کنند، بلکه حتی نمی‌توانستند در راهروهای سفارت‌خانه‌ها حضور داشته باشند. امروز این روز به ما یادآوری می‌کند که چقدر فاصله گرفته‌ایم و چقدر هنوز باید پیش رویم. این داستانی است از اینکه چگونه صدای آرام به صدای بلند تبدیل می‌شود، چگونه سالن‌های دیپلماتیک به سالن‌های جلسات تبدیل می‌شوند و چگونه زنان ثابت می‌کنند که جهان بدون مشارکت آن‌ها ممکن نیست.

تولد جشن: قطعنامه‌ای که تقویم را تغییر داد

روز جهانی زنان در دیپلماسی به طور رسمی در 20 ژوئن 2022 میلادی در 76مین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد تأسیس شد[reference:0]. قطعنامه A/RES/76/269 که با توافق عمومی پذیرفته شد، 24 ژوئن را به عنوان تاریخ یادبود سالانه اعلام کرد[reference:1][reference:2]. این ابتکار توسط ده‌ها کشور پشتیبانی شد و برای اولین بار در تاریخ سازمان ملل متحد روز خاصی به نقش زنان در روابط بین‌المللی اختصاص داده شد[reference:3].

چرا 24 ژوئن؟ این تاریخ تصادفی نیست — آن را نماد تداوم تلاش‌ها برای گسترش حقوق و فرصت‌های زنان در سیاست جهانی قرار داده‌اند. در قطعنامه تأکید شده است که زنان نقش کلیدی در پیشگیری از درگیری‌ها، ساخت صلح و تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی در سطح بالای کشورها دارند[reference:4]. مجمع عمومی از همه کشورهای عضو، سازمان‌های ملل متحد، گروه‌های غیردولتی، مؤسسات دانشگاهی و انجمن‌های زنان دیپلمات به توجه به فرم‌های مناسب، این روز را جشن بگیرند، فراخوانده است[reference:5].

دبیرکل سازمان ملل متحد، آنتونیو گوترش، این ابتکار را مهمترین قدم به سوی توجه بیشتر به رهبری زنان و اعتراف به دستاوردهای زنان در فضای دیپلماتیک خواند[reference:6]. او اشاره کرد که بدون مشارکت نیمی از جمعیت جهان، نمی‌توان سیاستی را توسعه داد که برای همه مناسب باشد[reference:7].

از چهار امضا تا هزاران صدای بلند

تاریخ زنان در دیپلماسی داستانی از صعود طولانی و دشوار است. در سال 1945، زمانی که پیمان‌نامه سازمان ملل متحد امضا می‌شد، از بین 850 نماینده تنها چهار زن بودند[reference:8][reference:9]. چهار. برای کل جهان. این عدد به وضوح نشان‌دهنده وضعیت جهان در اواسط قرن بیستم بود: دیپلماسی به عنوان یک فعالیت صرفاً مردانه شناخته می‌شد و زنان نقش نظارتی و نه مشارکتی داشتند.

اولین زن در تاریخ دیپلماسی جهان، رزایک شویمر از مجارستان بود که در 25 نوامبر 1918 میلادی رهبری مأموریت دیپلماتیک مجارستان در سوئیس را برعهده گرفت[reference:10]. این یک پیشرفت بود، اما این پیشرفت تنها یک مورد منفرد بود که ده‌ها سال طول کشید. در ایالات متحده، اولین زن سفیر، یوجینی مور اندرسون بود که توسط رئیس‌جمهور ترومن در سال 1949 میلادی به عنوان نماینده کشور در دانمارک منصوب شد[reference:11]. در بریتانیا، اولین زن سفیر، آننا کریستال در سال 1976 میلادی بود. در اتحاد جماهیر شوروی، الکساندرا کولونتای بود که در دهه 1920 میلادی به عنوان نماینده در نروژ، سوئد و مکزیک فعالیت می‌کرد[reference:12].

از آن زمان، حضور زنان در دیپلماسی دوطرفه و در سازمان ملل متحد به آرامی اما بی‌وقفه افزایش یافته است[reference:13]. اما پیشرفت بسیار کند بود. تا سال 2024، زنان تنها 21% نمایندگان دائمی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد را تشکیل می‌دادند[reference:14]. در سال 2025، تنها 25 کشور زنی را در رأس دولت یا دولت داشتند[reference:15]. در سطح وزارتی، زنان تنها 25% از پست‌های رؤسای ادارات سیاست خارجی را اشغال می‌کردند[reference:16]. ارقام به وضوح نشان می‌دهند که راه به سوی برابری هنوز طولانی است.

چرا زنان در دیپلماسی تنها ارقام نیستند

روز جهانی زنان در دیپلماسی تنها در مورد آمار نیست. این در مورد کیفیت تصمیمات، کارایی مذاکرات و پایداری صلح است. تحقیقات بارها تأیید کرده‌اند: وقتی زنان در مذاکرات صلح شرکت می‌کنند، احتمال این که توافق‌نامه‌ای که حداقل 15 سال دوام داشته باشد، افزایش می‌یابد[reference:17]. وقتی زنان در پست‌های رهبری در ادارات دیپلماتیک حضور دارند، سیاست خارجی بیشتر چندوجهی و منصفانه‌تر می‌شود و منافع لایه‌های مختلف جمعیت را در نظر می‌گیرد.

زنان دیپلمات از دیدگاه دیگری به روابط بین‌المللی نگاه می‌کنند. آن‌ها بیشتر به جنبه‌های انسانی توجه می‌کنند، به حفاظت از حقوق بشر، به مشکلات آموزش، بهداشت و عدالت اجتماعی. آن‌ها کمتر به تقابل تمایل دارند و بیشتر به جستجوی سازش. این یک استereotype نیست، بلکه یک واقعیت آماری است: رهبری زنانه در دیپلماسی به تصمیمات بیش از حد فراگیر و بلندمدت منجر می‌شود[reference:17].

بی‌دلیل سازمان ملل متحد برابری جنسیتی را در اهداف توسعه پایدار (SDG 5) خود گنجانده است و به طور مداوم تأکید می‌کند که بدون مشارکت کامل و برابر زنان، نمی‌توان به صلح، توسعه پایدار و عدالت اجتماعی دست یافت[reference:18]. زنان در دیپلماسی نه یک مزیت اضافی، بلکه یک شرط لازم برای مدیریت جهانی مؤثر است[reference:19].

پیشگامان و همکارها: نام‌هایی که در تاریخ می‌مانند

تاریخ زنان در دیپلماسی شامل بسیاری از نام‌هایی است که به عنوان نمادهای پیشرفت شناخته می‌شوند. الیزابت رزولت — اولین زن نماینده ایالات متحده در سازمان ملل متحد، که در سال 1948 میلادی رهبری توسعه اعلامیه جهانی حقوق بشر را برعهده گرفت[reference:20]. مادلین اولبライت — اولین زن وزیر امور خارجه ایالات متحده، که در دوران پس از جنگ سرد سیاست خارجی آمریکا را به طور قابل توجهی شکل داد[reference:21]. گولدا میلر — یکی از بنیانگذاران دولت اسرائیل و چهارمین نخست‌وزیر آن[reference:22].

در کشورهای مختلف زنان قهرمانانی دارند. در قزاقستان، اکمارال آرستانبکوفا، اولین وزیر امور خارجه جمهوری خلق قزاقستان و اولین نماینده دائمی قزاقستان در سازمان ملل متحد[reference:23]. در اردن، لورس هلاس، که در سال 1969 میلادی اولین زن دیپلمات کشور شد و سپس اولین زن سفیر[reference:24]. امروز در کادر دیپلماتیک اردن 65 زن کار می‌کنند، نه نفر از آن‌ها سفیر هستند و هفت نفر مأموریت‌های خود را در واشنگتن، پاریس، مادرید، اوتاوا، سئول، رباط و نایروبی رهبری می‌کنند[reference:25].

در تونس زنان 39.3% کادر دیپلماتیک را تشکیل می‌دهند و در آخرین دوره ورودی به وزارت امور خارجه، سهم آن‌ها به 80% رسید[reference:26]. در ارمنستان، 44.4% دیپلمات‌ها زن هستند[reference:27]. در صربستان، 55% کارکنان وزارت امور خارجه و 35% رؤسای مأموریت‌های دیپلماتیک[reference:28]. این ارقام نشان می‌دهند که پیشرفت وجود دارد، اما آن نابرابر است. در برخی جاها زنان به تقریباً برابری رسیده‌اند، اما در برخی جاها حضور آن‌ها هنوز نمادین است.

سقف شیشه‌ای و موانع دیگر

با وجود همه دستاوردها، زنان در دیپلماسی با موانع سیستماتیک مواجه هستند که حتی در قرن بیست و یکم نیز از بین نرفته‌اند. اولین و مهم‌ترین آن، "سقف شیشه‌ای" است. زنان اغلب تا سطح میانی می‌رسند، اما به ندرت به پست‌های بالاتر — سفیر، نماینده دائمی، رؤسای ادارات — دست پیدا می‌کنند[reference:29]. در سال 2025، سهم زنان-سفیر در آسیا از 14% به 13% کاهش یافت[reference:30]. در بلژیک، زنان تنها 26% از پست‌های سفیر فدرال را اشغال می‌کردند، و در فلاندری — 23%[reference:31]. این یک هشدار نگران‌کننده است: برابری جنسیتی به خودی خود تضمین نمی‌شود، بلکه باید حفاظت و ترویج شود.

دومین موانع، هماهنگی شغل و خانواده است. خدمات دیپلماتیک مستلزم جابجایی‌های مکرر، مأموریت‌های طولانی، کار در شرایط سخت و اغلب خطرناک است[reference:32]. برای زنان با فرزند، این می‌تواند یک آزمایش جدی باشد. به عنوان مثال، در اردن، نمایندگان پارلمان به طور خاص نیاز به توسعه سیاست‌های داخلی انعطاف‌پذیر، به ویژه برای مادران کارمند دیپلماتیک، تأکید کرده‌اند[reference:33].

سومین موانع، استereotype‌های فرهنگی و پیشداوری‌ها هستند. در بسیاری از کشورها هنوز به این باور می‌رسند که دیپلماسی یک فعالیت مردانه است و زن نمی‌تواند به اندازه کافی سخت‌گیر در مذاکرات یا به اندازه کافی اعتبار در صحنه بین‌المللی باشد[reference:34]. این استereotype‌ها زنده هستند و مبارزه با آن‌ها نیازمند نه تنها تصمیمات مؤسساتی، بلکه تغییر در ذهنیت عمومی است.

روز جهانی زنان در دیپلماسی: چگونه در جهان جشن گرفته می‌شود

24 ژوئن — روزی است که مأموریت‌های دیپلماتیک در سراسر جهان درهای خود را به روی عموم باز می‌کنند، نشست‌های گردشگری، کنفرانس‌ها و بحث‌ها برگزار می‌کنند. در سال 2026، اتحادیه اروپای مرکزی کنفرانسی تحت عنوان "نقش وزارتخانه‌های امور خارجه در ترویج برابری جنسیتی در منطقه CEI" برگزار کرد[reference:35]. در سنگاپور بحثی در مورد تأثیر زنان در دیپلماسی و نقش هوش مصنوعی در تغییر فعالیت دیپلماتیک برگزار شد[reference:36]. در اوتاوا فروریزی در مورد نقش زنان در ترویج برابری و صلح برگزار شد[reference:37].

در اردن، جشن با شعار ملی "دیپلماسی برای همه" برگزار شد که نشان‌دهنده دستورات سلطنتی برای گنجاندن زنان اردنی در پست‌های کلیدی دولتی است[reference:38]. در قزاقستان، زنان دیپلمات به طور عمومی شناخته شدند و دستاوردهایشان در سطح ملی مورد توجه قرار گرفت[reference:39]. در پاکستان، بانوی اول آصفا بوتو زرداری در سخنانی که در آن زنانی که خود را به ترویج مذاکره و همکاری بین ملت‌ها اختصاص داده‌اند، ستایش کرد[reference:40].

این روز نه تنها شامل مراسم‌های رسمی است. این در مورد آموزش، آگاهی و الهام‌بخشی است. مدارس و دانشگاه‌ها درس‌هایی در مورد زنان در دیپلماسی برگزار می‌کنند، دختران با داستان‌های موفق آشنا می‌شوند که نشان می‌دهند: شغل دیپلماتیک برای هر کسی ممکن است[reference:41]. این روزی است که نه تنها تبریک می‌گوییم، بلکه به این فکر می‌کنیم: چگونه می‌توانیم جهان را عادلانه‌تر کنیم؟

چگونه فردا تغییر خواهد کرد: نگاهی به آینده

روز جهانی زنان در دیپلماسی نه خط پایان، بلکه خط شروع است. سازمان ملل متحد هدف بلندی را تعیین کرده است: دستیابی به برابری جنسیتی در همه سطوح خدمات دیپلماتیک. در سال 2020 برای اولین بار در تاریخ سازمان ملل متحد، برابری در بین رؤسای ارشد سازمان به دست آمد[reference:42]. سازمان در مسیر دستیابی به برابری در همه سطوح در دفاتر مرکزی در چند سال آینده است[reference:43]. اما در مأموریت‌های میدانی، به ویژه در مأموریت‌های صلح‌سازی، پیشرفت کندتر است[reference:44].

برای دستیابی به تغییرات واقعی، نه تنها بیانیه‌ها بلکه اقدامات خاصی لازم است: کوتاهی برای زنان در پست‌های رهبری، برنامه‌های مشاوره، برنامه‌های انعطاف‌پذیری در برنامه‌های کاری، حمایت از مادران کارمند، مبارزه با استereotype‌های جنسیتی در همه سطوح آموزش و پرورش. این نیازمند اراده سیاسی، منابع و زمان است.

اما مهم‌ترین چیز تغییر ذهنیت است. تا زمانی که دیپلماسی به عنوان یک "قصر مردانه" شناخته می‌شود، زنان در حاشیه باقی خواهند ماند. وقتی ما دیپلمات‌ها را نه بر اساس جنسیت، بلکه بر اساس توانایی‌ها ارزیابی کنیم، سپس برابری واقعی خواهد آمد. روز جهانی زنان در دیپلماسی یک قدم به این سویه است. این یک یادآوری است که جهان بسیار پیچیده است و نمی‌تواند تنها با یک صدای بلند صحبت کند.

نتیجه‌گیری: صدایی که باید بلندتر شود

© library.tj

Permanent link to this publication: