فوتبیسم در معماری: از منفست سریع‌السیر تا پارامتریک دیجیتال

فوتبیسم در معماری — یک سبک واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از جریان‌های ایدئولوژیک است که با تلاش برای بیان روح پیشرفت تکنولوژی، سرعت، دینامیک و قطع با گذشته تاریخی، متحد شده‌اند. تکامل آن قابل دنبال است از منفست‌های رادیکال اوایل قرن بیستم تا ساختارهای پارامتریک دیجیتال و بیو-تک مدرن، که واپسین آرمان‌های فوتبیسم را در مواد و فناوری‌های جدید جا به جا می‌کنند.

فوتبیسم تاریخی (1909-1940-ه): منفست‌ها و پروژه‌های نیمه‌تمام

سرچشمه‌ها در منفست فوتبیسم فیلیپو توماسو مارینتتی (1909) قرار دارد که فرهنگ ماشین‌ها، سرعت، خطر و تعرض را اعلام کرده بود. نمونه‌برداری معماری آن توسط آنتونیو سانت‌الیا در منفست معماری فوتبیسمی (1914) و مجموعه نقاشی‌های "شهر جدید" (Città Nuova) صورت گرفت.

اصل‌های کلیدی سانت‌الیا:

معماری به عنوان ماشین: ساختمان‌ها باید کاربردی، پویا و شبیه به مکانیزم‌های عظیم باشند. آسانسورها بر روی نمای ساختمان‌ها قرار دارند، مانند "ماری‌های فولادی"。

رفتن از دکور و تاریخی‌گرایی: نقاشی — جرم است. زیبایی‌شناسی از ساختار جدید متولد می‌شود (بتن، شیشه، فولاد).

عمق و چندلایه‌ای: شهرهای چند طبقه با جریان‌های حمل و نقل جداگانه (ماشین‌ها، قطارها، پیاده‌روی) در سطح‌های مختلف.

زمانی و قابل تغییر: ساختمان‌ها باید کوتاه‌عمر باشند تا هر نسل بتواند دنیای خود را بسازد.

نکته جالب: سانت‌الیا در 28 سالگی در جنگ جهانی اول کشته شد، بدون اینکه هیچ ساختمانی بسازد. ایده‌های او بر روی کاغذ باقی ماند، اما پیشگویی‌کننده بود. طراحی‌های او پیش‌بینی‌کننده آسمان خراش‌های سبک آر-دеко در دهه 1930 (مانند ساختمان کریسلر در نیویورک) و بعدتر بروتالیسم شد.

فوتبیسم پس از جنگ (1950-1970-ه): عصر فضایی و مگاسترکچر

پس از جنگ جهانی دوم، فوتبیسم در ایمان به امکانات بی‌نهایت فناوری و تسخیر فضا جا به جا شد.

گووفوتیسم (Googie) و فوتبیسم عمومی در ایالات متحده. معماری کافه‌ها، پمپ‌های بنزین و هتل‌های موتورسیکلت با استفاده از فرم‌های هندسی، نئون‌ها، نمادهای اتم و راکت‌ها. این یک فوتبیسم مثبت و تجاری برای عموم بود. نمونه‌ای از آن رستوران "Theme Building" در فرودگاه لس‌آنجلس (1961) است که شبیه یک بشقاب پرنده بر روی پایه‌ها است.

معماری مگاسترکچر. پروژه‌های شهری بزرگ، جایی که سلول‌های مسکونی "درون" قالب‌های بزرگ زیرساخت‌ها "جاسازی می‌شوند". این پروژه‌های ایده‌آل‌گرایانه‌ای بودند که به ندرت به طور کامل اجرا شدند.

هابیتات 67 در مونترال (موше سافدی، 1967) — مجموعه‌ای از بلوک‌های بتنی جمع‌آوری شده که مانند کره‌ها روی هم قرار دارند، پیشنهاد داد که مسکنی فوتوبیستی و انسانی ارائه دهد.

پروژه‌های گروه ژاپنی "متابولیزم" (کنزو تانگه، کیونوری کیکوتاکه). منفست آنها در سال 1960 شهرهایی را پیشنهاد داد که بتوانند مانند موجودات زنده رشد کنند و تغییر کنند. نمونه‌ای از آن برج "کپسول ناکاگین" در توکیو (کیسه کوروکاوا، 1972) — برجی با کپسول‌های مسکونی قابل تعویض متصل به آن است. این پروژه نیمه‌تمام بود، اما نماد شد.

فوتبیسم مدرن (نهایی قرن بیستم — قرن بیست و یکم): بیو-تک و فناوری‌های دیجیتال
امروز فوتبیسم دیگر یک سبک جداگانه نیست، بلکه در چندین مسیر فناوری‌محور حل شده است.

هی‌تک و اکسپرسیون فناوری. ساختمان‌هایی که در آن‌ها ساختار و مهندسی به عنوان زیبایی‌شناسی هستند. نمونه‌ها:

مرکز پومپیدو در پاریس (رنزو پیانو، رچارد روجرس، 1977) — برعکس، جایی که همه ارتباطات (لوله‌ها، آسانسورها، آرماتورها) بر روی نمای رنگی قرار دارند.

میلینیم-دوم در لندن (نورمن فاستر، 1999) — یک کپسول بزرگ که مهارت در کنترل ساختار را نشان می‌دهد.

بیو-تک (بیو-میمتیک). استفاده از فرم‌ها و اصول طبیعت زنده، مدل‌شده با استفاده از فناوری‌های کامپیوتری.

برج سوئیسی ره (کورنیشون) در لندن (نورمن فاستر، 2004). فرمی که به شاخه یا موجود دریایی شباهت دارد، هواپیمايی و انرژی‌بر است.

گارکین در لندن (نورمن فاستر، 2003) — ساختار شبکه‌ای مورب و فرم آن نه تنها فوتوبیستی است، بلکه جریان هوا را در اطراف ساختمان بهینه می‌کند، باربادی را کاهش می‌دهد و نیاز به تهویه مطبوع را کاهش می‌دهد.

پارامتریک و فوتبیسم دیجیتال. جانشین ایده‌های سانت‌الیا در فرم پویا، اما با طراحی الگوریتمی اجرا شده.

زاها هادید آرکیتکتز — نمونه برجسته‌ای. ساختمان‌هایی مانند مرکز گایدر علی‌اف در باکو (2012)، با فرم‌های نرم و جاری، بدون گوشه‌های مستقیم، به نظر می‌رسد که در حرکت ثابت شده‌اند. این فوتبیسمی است که بر اساس استعاره ماشین‌ها نیست، بلکه بر اساس شبیه‌سازی فرآیندهای طبیعی و جریان داده‌ها است.

BIG (بیارکه اینگلس) و پروژه "Via 57 West" در نیویورک — ترکیبی از آسمان‌خراش و حیاط اروپایی با فرم هندسی غیرمعمول ("کورت‌هوای") که به صورت پارامتریک برای بهینه‌سازی مناظر و کارایی محاسبه شده است.

شهرهای هوشمند و فوتبیسم اکو. فوتبیسم مدرن با چالش‌های محیط زیستی مواجه است. اکنون این نه تنها یک فرم است، بلکه سیستم‌های یکپارچه.

پروژه "میداستار-سیتی" در ابوظبی — تلاشی برای ایجاد شهری با تولید کربن صفر، با حمل و نقل خودکار، ساختمان‌هایی که بهینه‌سازی شده‌اند برای سایه و تهویه.

درختان عمودی (بوسکو وروتکاله) در میلان (استفانو بوری، 2014) — آسمان‌خراش‌هایی که با پوشش گیاهی کامل پوشیده شده‌اند — این فوتبیسمی است که به سوی همزیستی با طبیعت هدایت می‌شود، نه به سوی تسلط بر آن.

نتیجه‌گیری: فوتبیسم به عنوان یک انقلاب دائمی در شناخت

فوتبیسم در معماری هرگز سبک تمام شده‌ای نبود. این یک روش تفکر همیشه به‌روز است که از پیشرفته‌ترین فناوری‌های زمان خود برای طراحی آینده استفاده می‌کند. از ماشین‌های طراحی شده توسط سانت‌الیا از طریق ساختارهای بتنی مگاسترکچر متابولیست‌ها تا الگوریتم‌های دیجیتال هادید — ماهیت ثابت باقی مانده است: معماری به عنوان پیشگام فکر انسانی، که با حال حاضر قطع شده و به سوی تصویر آینده حرکت می‌کند.

امروز فوتبیسم نه تنها زیبایی‌شناسی سرعت و ماشین‌ها است، بلکه جستجوی پاسخ‌ها به چالش‌های جهانی (شهرسازی، محیط زیست، دیجیتالیزاسیون) از طریق طراحی محیط، مواد هوشمند و فناوری‌های پایدار است. آن دیگر یک آرمان‌گرایی نیست و ابزار طراحی آینده‌ای شده است که در آن فرم مستقیماً نتیجه محاسبات پیچیده، تعهدات محیط زیستی و وظایف اجتماعی است. فوتبیسم زنده است زیرا ایده پیشرفت زنده است و تلاش معماری برای تبدیل آن به نمودترین و مادی‌ترین نمود.

Permanent link to this publication: