هویت مذهبی و بازی‌های المپیک: گفتگوی، درگیری و یکپارچگی

مقدمه: بین مراسم مقدس و رویداد بزرگ غیرمذهبی

بازی‌های المپیک، که به عنوان جشن ورزشی مذهبی به افتخار زئوس در یونان باستان شروع شد، در شکل مدرن خود به عنوان رویداد غیرمذهبی و جهانی اعلام شده است. اما مشکل هویت مذهبی — چه برای ورزشکاران و چه برای جامعه میزبان — یکی از پیچیده‌ترین و چندوجهی‌ترین مسائل در جنبش المپیک باقی مانده است. این حوزه‌ای است از گفتگوی مداوم، و گاهی درگیری، بین اصول جهانی المپیک و اعمال مذهبی، قوانین و نمادهای خصوصی.

زمینه تاریخی: از کیشانگی به انسان‌گرایی غیرمذهبی

بازی‌های باستانی به عنوان بخشی از فرهنگ مذهبی یونان شناخته می‌شدند. پیروزی به عنوان لطف خدایان در نظر گرفته می‌شد و ورزشکاران سوگند به مجسمه زئوس می‌گرفتند. بازگشت بازی‌ها توسط پییر دو کوبرتن در اواخر قرن نوزدهم با ماهیت غیرمذهبی و حتی به نوعی مذهبی در مراسم خود، اما در چارچوب ایده «مذهب انسانیت» و درک بین‌المللی صورت گرفت. خود کوبرتن از «مذهب المپیک» صحبت می‌کرد و به تعهد به ایده‌های کمال، دوستی و احترام اشاره می‌کرد. اما این «مذهب» جدید از ابتدا با تنوع مذاهب شرکت‌کنندگان مواجه شد.

هویت مذهبی ورزشکار: چالش‌ها و انطباق

برای ورزشکار المپیکی، هویت مذهبی در چند جنبه عملی خود را نشان می‌دهد که اغلب نیاز به توافقات خاص با سازمان‌دهندگان دارد:

پاکسازی رituالی و برنامه‌ریزی: همزمانی مسابقات با جشن‌های مذهبی یا روزه‌داری. به عنوان مثال، ورزشکاران مسلمان که روزه‌داری را رعایت می‌کنند، در بازی‌های المپیک لندن (۲۰۱۲) و ریو (۲۰۱۶) در شرایط روزه‌داری مسابقه دادند، که نیازمند رژیم غذایی و بازیابی خاصی بود. کمیته‌های سازمان‌دهنده این موارد را در برنامه‌ریزی زمان‌بندی در نظر گرفتند.

لباس و ظاهر: نیاز به حجاب (هیجاب، کipa، توپیکا) و پوشیدن نمادهای مذهبی (صلیب جواهری، کلاه سیکک). کمیته المپیک به تدریج آزادانه‌تر شده است و به عنوان مثال، از سال ۲۰۱۲ اجازه پوشیدن هیجاب را داده است و کلاه‌های برای دلایل مذهبی. در سال ۲۰۲۱، سارا فوس، قهرمان آلمانی ژیمناستیک، در لباس کامل که بدن را می‌پوشاند، به دلیل ایمان خود به مسیحیت ظاهر شد.

مسائل جنسی: شرکت زنان ورزشکاران از جامعه‌های مذهبی محافظه‌کار. ورود تیم زنان عربستان سعودی به لندن-۲۰۱۲ (که در آن سارا عتار، ورزشکار دویدن، در روسری ظاهر شد) یک پیشرفت تاریخی بود که تحت فشار کمیته المپیک انجام شد.

هویت مذهبی جامعه میزبان: مراسم و اعتراضات

کشوری میزبان اغلب تلاش می‌کند تا عناصر فرهنگ مذهبی غالب خود را در مراسم‌ها گنجاند، که می‌تواند تنش ایجاد کند.

مثال‌های شامل: در مراسم افتتاح بازی‌های المپیک در سیدنی (۲۰۰۰)، نمایندگان کشیشان قبیله شرکت کردند و رابطه آن‌ها با زمین را پذیرفتند. در سالت‌لیک‌سیتی (۲۰۰۲) پس از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر، بر روی آهنگ‌های مسیحی و نمادهای مذهبی تأکید شد که با настроения جامعه آمریکایی همخوانی داشت.

موقعیت‌های درگیری: بیشترین تأثیر را در بازی‌های المپیک ۱۹۳۶ در برلین با زیبایی‌شناسی نازیست و تلاش برای ایجاد یک مذهب جدید «مذهبی» داشت. در سال ۲۰۰۸ در پکن، نگرانی سازمان‌های حقوق بشری و مذهبی در مورد موقعیت بودایی‌های تبت و مسلمانان uyghur در چین ایجاد شد.

مراسم المپیک به عنوان مذهب مدنی

بازی‌های مدرن مجموعه‌ای از مراسم‌های غیرمذهبی ایجاد کرده‌اند که عملکرد مشابهی با مذهب دارند: آن‌ها احساس انسجام، احترام و فراتر از طبیعت ایجاد می‌کنند. روشن کردن آتش، سوگند ورزشکاران و داوران، بلند کردن پرچم‌ها، اهدای مدال‌ها — همه این فعالیت‌ها عملکرد‌های دقیق و با بار نمادین بالا هستند. آن‌ها یک «مذهب مدنی» (عبارت از sociologist Robert Bellah) تشکیل می‌دهند که در آن ایده‌های جهانی، افتخار ملی و قهرمانی ورزشی به عنوان موضوعات مقدس هستند.

حقایق جالب و مثال‌ها

در بازی‌های المپیک ۱۹۲۴ در پاریس، سازمان‌دهندگان با مشکل قرار دادن ورزشکاران مسلمان از ترکیه مواجه شدند که از اقامتگاه ارائه شده خود امتناع کردند و نیاز به شرایط جداگانه داشتند. این یکی از اولین موارد مربوط به مشکلات زندگی مذهبی بود.

در حمله تروریستی به مونیخ (۱۹۷۲)، ورزشکاران اسرائیلی به طور خاص توسط اعضای سازمان پالستین «سپتامبر سیاه» انتخاب شدند.

آبله بی‌کلاه اتیوپیایی، ابلهه بی‌کلاه، که در رم (۱۹۶۰) برنده شد، پیرو مسیحیت کپتس بود و پیروزی او در آفریقا نه تنها به عنوان یک قهرمان ورزشی، بلکه به عنوان یک پیروزی معنوی نیز در نظر گرفته شد.

در اردوگاه المپیک همیشه اتاق‌های عبادت یا مراکز چند مذهبی ایجاد می‌شوند که پاسخ عملی به تنوع آیین‌های دینی است.

توضیحات علمی و چالش‌های آینده

از دیدگاه جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی، المپیک یک «فضای لیمینال» (به تعریف ویکتور تورنر) است که در آن مرزهای اجتماعی عادی برای مدت زمانی از بین می‌روند، از جمله مرزهای مذهبی. اما این از بین رفتن هرگز کامل نیست. مسائلی که مربوط به ورزشکاران ترنس‌جندر (که مسائل مذهبی در مورد جنسیت را برمی‌انگیزد) یا سیاسی‌سازی نمادهای مذهبی افزایشی (مثلاً حمایت ورزشکاران مسلمان از فلسطین) به حوزه‌های جدید تنش اشاره دارند.

نتیجه‌گیری

هویت مذهبی در زمینه بازی‌های المپیک نه یک بازمانده از گذشته است، بلکه یک عامل زنده و پویا. جنبش المپیک مجبور است همیشه بین:

جهانی‌گرایی (ایده برابری همه شرکت‌کنندگان).

احترام به خصوصی (تحمل به اعمال مذهبی).

نیترالیته (ممانعت از استفاده از بازی‌ها برای تبلیغ مذهبی).

تعادل در این تعادل — کلید دستیابی به واقعی‌ترین انسجام است. بازی‌های مدرن به عنوان یک میدان برای گفتگوی بین سیستم‌های ارزشی مختلف تبدیل شده‌اند. این گفتگویی است که پاسخ‌های ساده ندارد، اما منعکس‌کننده چالش‌های جهانی‌سازی چند فرهنگی است. توانایی المپیک برای تکامل و یافتن فضایی برای بیان هویت مذهبی در یک رویداد غیرمذهبی، یکی از بزرگترین آزمایش‌های رелوانتنس آن برای آینده است.

Permanent link to this publication: