صید ماهی آینده: وقتی اقیانوس به مزرعه هوشمند تبدیل می‌شود

انسانیت در آستانه عصر جدیدی در روابط با دریا قرار دارد. تولید ماهی و محصولات دریایی در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۱۸۸٫۲ میلیون تن رسید و برای اولین بار در تاریخ، акوآکولتورا (تولید ماهی در آبدانه‌ها) از صید سنتی در دریا پیشی گرفت و ۱۰۳٫۳ میلیون تن محصول ارائه داد. این تنها آمار نیست — این یک نقطه عطف است که همه چیز را تغییر می‌دهد: از روشی که ما ماهی می‌گیریم، تا روشی که ما آن را پرورش می‌دهیم، می‌فروشیم و می‌خوریم. آینده صید ماهی همین الان آغاز شده است و آن خواهد بود که بسیار پیشرفته، پایدار و شاید کاملاً متفاوت از آنچه که ما قبلاً می‌شناختیم.

تغییر آبی: چگونه بیواقتصاد قوانین بازی را تغییر می‌دهد

مهم‌ترین روندی که آینده صنعت ماهیگیری را تعیین می‌کند، انتقال به بیواقتصاد است. مانند آنچه که کارشناسان در کنفرانس بین‌المللی نهم صنعت ماهیگیری تأکید دارند، «بیواقتصاد نه یک روند جدید بلکه مسیر توسعه کل صنعت است که فناوری، محیط زیست و اقتصاد را یکپارچه می‌کند». این به مدل فعالیت اقتصادی اشاره دارد که بر اساس استفاده از بیوتکنولوژی و دانش علمی از سیستم‌های زنده برای افزایش کارایی استفاده از منابع طبیعی و تضمین توسعه پایدار است. به عبارت دیگر، آینده صید ماهی نه تنها استخراج منبع است، بلکه تولید آن، درک عمیق از اکوسیستم‌ها و یکپارچه‌سازی راه‌حل‌های زیستی و دیجیتالی پیشرفته است.

سازمان خوراک و کشاورزی ملل متحد (فائو) این فرآیند را «تغییر آبی» (Blue Transformation) می‌نامد — برنامه بلندپروازانه‌ای که هدف آن استفاده حداکثری از سهم محصولات آبی در امنیت غذایی جهانی، مبارزه با فقر و توسعه اقتصادی است. این به این معناست که ماهی و محصولات دریایی دیگر تنها کالا نیستند — آنها منبع استراتژیک می‌شوند که رفاه میلیاردها نفر از مردم به آن بستگی دارد. تقریباً ۶۴ میلیون نفر در این صنعت مشغول هستند و اگر کل زنجیره را در نظر بگیریم — از فرآوری تا تجارت — آن به زندگی حدود ۶۰۰ میلیون نفر از ساکنان کره زمین کمک می‌کند.

آکوآکولتورا: از «اضافه‌ای» به «اساس»

تغییر مهم‌ترین در آکوآکولتورا رخ می‌دهد. برای اولین بار در تاریخ، مزارع ماهی بیش از ماهی‌های صید شده در اقیانوس تولید کرده‌اند. این «نقطه عطف» برای سیستم غذایی جهانی است. آکوآکولتورا به منبع اصلی ماهی برای انسان تبدیل می‌شود. و این به طور تصادفی نیست: پرورش ماهی مؤثرترین روش برای تبدیل پروتئین گیاهی به دست آمده از کشاورزی به پروتئین حیوانی با کیفیت بالا است.

آسیا همچنان رهبر این صنعت است، اما تولید به سرعت در کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین افزایش می‌یابد. برای بسیاری از مناطق روستایی، آکوآکولتورا فرصتی برای بیرون آمدن از فقر و بهبود تغذیه خود است. به ویژه مزارع کوچک که می‌توانند ماهی تازه را به جامعه محلی ارائه دهند، بسیار امیدوارکننده هستند. بر اساس پیش‌بینی‌ها، آکوآکولتورا باید رشد پایداری در حجم تولید را فراهم کند و استراتژی روسیه، به عنوان مثال، پیش‌بینی می‌کند که تا سال ۲۰۳۰ به ۶۰۰ هزار تن افزایش یابد. مصرف ماهی در هر نفر از جمعیت جهانی به رکورد ۲۰٫۷ کیلوگرم در سال رسیده است.

اقیانوس دیجیتال: چگونه هوش مصنوعی و ربات‌ها صید را تغییر می‌دهند

اگر آکوآکولتورا «مزرعه آینده» باشد، پس موتور آن فناوری‌های دیجیتال است. صید ماهی و آکوآکولتورا تحت تأثیر عمیق از کاربرد هوش مصنوعی (AI)، اینترنت اشیا (IoT) و داده‌های بزرگ قرار دارند. فناوری‌های هوشمند هسته اصلی توسعه پایدار و با کیفیت بالا در صنعت هستند.

این به چه معناست؟ سیستم‌های نظارت بر اساس اینترنت اشیا اجازه می‌دهند که بسیاری از پارامترهای محیط آبی را به صورت آنلاین دنبال کنند — از دما و سطح اکسیژن تا pH. بینایی کامپیوتری و یادگیری ماشین برای ارزیابی جرم، رفتار ماهی، تشخیص زودرس بیماری‌ها و تغذیه هوشمند استفاده می‌شوند. الگوریتم‌ها می‌توانند تعداد ماهی‌ها را شمارش کنند، وزن و اندازه آنها را تعیین کنند و حتی بین موجودات زنده و مرده را تشخیص دهند.

روبوت‌های زیرآب و مزارع خودکار به تدریج نیروی کار دستی را جایگزین می‌کنند. وسایل نقلیه هوایی بدون سرنشین و رصد از طریق ماهواره‌ها به پیش‌بینی صید، مدیریت ذخایر و بهینه‌سازی لجستیک کمک می‌کنند. فناوری‌هایی که اجازه می‌دهند فرآیندهای آکوآکولتورا با استفاده از «کپی‌های دیجیتالی» — کپی‌های مجازی مزارع واقعی — مدل‌سازی و بهینه‌سازی شوند، ظاهر می‌شوند. و بلاکچین شفافیت کامل زنجیره تأمین را فراهم می‌کند — از مزرعه تا سفره.

هوش مصنوعی همچنین به حل مسئله بهره‌وری انرژی کمک می‌کند. راه‌حل‌های جدید به کاهش مصرف انرژی تا ۱۵–۳۰ درصد با بهینه‌سازی چرخه آب، مدیریت هوشمند غذاهای دریایی و بهینه‌سازی مسیرهای کشتی‌های ماهیگیری منجر می‌شوند. این تنها صرفه‌جویی نیست — کاهش ردپای کربنی کل صنعت است.

چالش‌ها: سمت دیگر رکوردها

با این حال، توسعه سریع این صنعت نیز معایبی دارد. اگر مزارع ماهی به درستی مدیریت نشوند، می‌توانند آب را آلوده کنند، بیماری‌ها را گسترش دهند و به اکوسیستم‌ها صدمه بزنند. فائو از دولت‌ها می‌خواهد که کنترل را تشدید کنند و روش‌های پرورش پایدار را توسعه دهند. علاوه بر این، حدود یک سوم از ذخایر ماهی دریایی جهان همچنان بیش از حد صید می‌شوند و ماهیگیری غیرقانونی، غیرگزارش شده و غیررگولار سالانه از ۸ تا ۱۴ میلیون تن ماهی خارج می‌کند و بین ۹ تا ۱۷ میلیارد دلار درآمد غیرقانونی ایجاد می‌کند.

تغییرات اقلیمی نیز سطح جدیدی از عدم قطعیت اضافه می‌کند. اقیانوس‌ها گرم می‌شوند، آب بیشتر اسیدی می‌شود و ماهی‌ها مسیرهای مهاجرتی خود را تغییر می‌دهند. این به طور شدیدی بر زندگی ماهیگیران و جامعه‌های ساحلی که به دریا وابسته هستند، تأثیر می‌گذارد. گزارش فائو به اقدامات فوری نیاز دارد: از سرمایه‌گذاری در سازگاری با تغییرات اقلیمی تا متوقف کردن یارانه‌های مضر و مبارزه با ماهیگیری غیرقانونی.

آینده: هوشمند، پایدار و عادلانه

با وجود چالش‌ها، آینده صید ماهی به طور امیدوارکننده‌ای به نظر می‌رسد. تقاضا برای ماهی پایدار افزایش خواهد یافت و مصرف‌کنندگان بیشتر و بیشتر به این سوالات خواهند پرسید: چه مقدار CO۲ در صید یا پرورش این ماهی تولید شده است و چگونه آن با منابع پروتئین دیگر مقایسه می‌شود. آگاهی زیستی به یک استاندارد جدید تبدیل می‌شود.

پیش‌روی — یکپارچه‌سازی عمیق‌تر فناوری‌ها است. بیوتکنولوژی، کپی‌های دیجیتالی، اینترنت اشیا، محاسبات حاشیه‌ای و مولتی‌ومیک (تحلیل مجموعه‌ای از ژن‌ها، پروتئین‌ها و متابولیت‌ها) یک سیستم یکپارچه را تشکیل می‌دهند که مدیریت کل زنجیره را از پرورش تا فرآوری را فراهم می‌کند. یک سیستم صنعتی هوشمند بسته ایجاد خواهد شد که هر تصمیم بر اساس داده‌ها و نه صرفاً خلاقیت گرفته می‌شود.

مهم است که «صید ماهی هوشمند» نه تنها به سودآوری تمرکز کند. هدف اصلی آن حفظ تنوع زیستی آبی، بازیابی اکوسیستم‌ها و مدیریت سبز تولید است. و این نه تنها کلمات است: مدیریت پایدار به نتایج مثبت رسیده است. به عنوان مثال، فشار صید در دریای مدیترانه از سال ۲۰۱۳ تاکنون ۵۰ درصد کاهش یافته و جرم ماهی ۲۵ درصد افزایش یافته است.

صید ماهی آینده نه تنها استخراج منبع است. این یک سیستم پیچیده، پیشرفته و مسئولیت‌پذیر زیستی است که هدف آن تغذیه جمعیت رو به افزایش کره زمین است، بدون اینکه اقیانوس‌ها را که از آن بستگی دارند، نابود کند. و این تغییر آغاز شده است.

Permanent link to this publication: