خرس سیرکی — کلاسیک است. صد سال پیش، هیچ نمایش گردشگری بدون خرس گودزیلای می‌رفت که روی پشت پاها راه می‌رفت، تعظیم می‌کرد، توپ می‌چرخاند. اما پشت این تصویر شیرین سال‌ها آموزش سخت، روان‌شناسی آسیب‌دیده حیوان و، متاسفانه، ممنوعیت‌های مدرن وجود دارد. چگونه برخورد به خرس‌های هنرمند تغییر کرده است؟ چرا این شماره به گذشته می‌رود؟

تاریخ: از کوماروها تا میدان‌های جهانی

اولین ذکرهای از خرس‌های رقصنده در روسیه به قرن یازدهم بازمی‌گردد. کوماروها خرس‌ها را با زنجیر می‌بردند و نمایش «کمدی خرسانه» را نشان می‌دادند: حیوان نقش مرد مست، زن و دعوا با صاحب خانه را بازی می‌کرد. خرس نماد قدرت و نادانی بود. در قرن نوزدهم در اروپا نمایش‌های خرسی محبوب شد — مثلاً در سوئیس، جایی که به میشک‌ها در حالت چوب‌بازی آموزش داده می‌شد. در اتحاد جماهیر شوروی، مدرسه سیرکی دрессور را به کمال رساند: خرس‌ها سوار بر موتورسیکلت می‌رفتند، روی بالالایکا می‌نواختند، هفت‌پایه بلند می‌کردند.

روش‌های دрессور: از شلاق تا لقمه

دрессور سنتی خرس‌ها بر اساس درد بود. از حلقه‌های فلزی در بینی استفاده می‌شد (با آن کشیده می‌شد)، شلاق‌ها، گرسنگی. خرس یاد می‌گرفت: اگر روی پشت پاها نایستد، درد خواهد داشت. به این ترتیب رفلکس conditionnel شکل می‌گرفت. اما دрессور مدرن انسانی (مетод تقویت مثبت) نیز وجود دارد. به عنوان مثال، در سیرک برادران زاپاشن، با خرس‌ها از طریق خوراکی‌ها (شهد، کلوچه، ماهی) کار می‌کنند. اما هرگونه دрессور حیوان وحشی استرس است. خرس باقی مانده است یک حیوان شکارچی و حتی خرس سیرکی لطیف‌ترین می‌تواند در هر لحظه دрессور را به بیمارستان بفرستد.

خرس‌های هنرمند معروف

معروف‌ترین خرس در تاریخ سیرک — میخائیل پوتاپیچ (شناخته شده به خاطر فیلم «سیرک» با لوبوف اورلوفا). در دهه 1930 در اتحاد جماهیر شوروی، خرسی به نام یاشا که در اروپا تور برگزار می‌کرد، اجرا می‌کرد. در سیرک مدرن — خرس‌های کوکلاچف (گربه‌ها این است، اما خرس‌ها نیز بودند). برادران ادگار و اسکولد زاپاشن با خرس‌های قهوه‌ای کار می‌کنند: شماره‌هایشان «روک-ن-رول خرسانه» معروف است. در سیرک غربی (Cirque du Soleil) از خرس‌های زنده استفاده نمی‌شود — فقط آکروبات‌های لباس‌پوشیده. اما در سیرک قدیمی آمریکایی برادران رینگلینگ، خرس معروفی به عنوان جادوگر وجود داشت.

شماره‌ها و تکنیک‌ها: چه چیزی می‌تواند یک خرس سیرکی انجام دهد

مجموعه استاندارد: راه رفتن روی پشت پاها، چرخش، دوچرخه‌سواری، دوچرخه‌سواری روی چرخ‌دستی، دست دادن، بازی روی سازهای موسیقی (در واقع — تقلید از حرکات)، چرخش باریل. از پیچیده‌تر: تعادل روی توپ، عبور از حلقه آتش، «فوتبال خرسانه» (ضربه زدن به توپ با پا). در بهترین موارد، خرس می‌تواند روی دست‌هایش بایستد. برخی از خرس‌ها می‌توانند با دم خود قفل را باز کنند — این سطح بالایی از هوش است.

اخلاق و مدرنیته: چرا خرس‌ها از سیرک خارج می‌شوند

از سال‌های 2000، مخالفان استفاده از خرس‌ها در سیرک به طور فعال موضع گرفتند. دلایل: محیط زندگی غیرطبیعی (کوچه‌های تنگ، نور، صدای بلند)، روش‌های سخت دрессور (حتی «انسانی» به معنای سرکوب اراده است)، طول عمر کوتاه (در سیرک خرس‌ها 15-20 سال زندگی می‌کنند، نه 30-40 سال). برخی از کشورها (یونان، هند، هلند) استفاده از حیوانات وحشی در سیرک را ممنوع کرده‌اند. در روسیه هنوز این ممنوعیت وجود ندارد، اما نظر عمومی در حال تغییر است. اکنون بیشتر تماشاگران سیرک بدون حیوانات را انتخاب می‌کنند. خرس‌ها با استفاده از آواتار یا آکروبات‌های لباس‌پوشیده جایگزین می‌شوند.

چه چیزی پس از سیرک برای خرس‌ها اتفاق می‌افتد

قبلاً از هنرمندان قدیمی استفاده می‌شد. اکنون مأموریت‌های برای خرس‌های سیرکی وجود دارد (مثلاً «باغ وحشی» در استان کالوجا). در آنجا حیوانات تحت بازپروری قرار می‌گیرند: به آنها یاد می‌دهند که از جنگل نترسند، غذا پیدا کنند. نه همه می‌توانند به طبیعت وحشی آزاد شوند — به دلیل اینکه به انسان عادت کرده‌اند. اما حتی زندگی در جعبه با استخر و شاخه‌ها بهتر از سلول قبل از نمایش است. خرس‌هایی که از سیرک‌های جابجایی‌پذیر نجات داده شده‌اند، اغلب از چاقی و اختلالات روانی (لرزش از یک طرف به طرف دیگر) رنج می‌برند.

خرس سیرکی یک تصویر متناقض است. از یک طرف، او لبخند و تشویق می‌زند. از طرف دیگر، یادآوری اینکه چگونه انسان خود را به طبیعت تسخیر کرده است. به شماره با خرس نگاه کنید، اما فکر کنید: خرس خودش چه احساسی دارد؟

Permanent link to this publication: