اسلاآن‌ها بزرگترین گروه قوم‌ها در اروپا هستند که با نزدیکی زبان‌ها، می‌توان گفت که از یک سرچشمه می‌آیند و سنت‌های فرهنگی مشابهی دارند. آن‌ها بر روی زبان‌های شاخه اسلواوی خانواده زبان‌های هندواروپایی صحبت می‌کنند. امروز اسلاآن‌ها اساس جمعیت بسیاری از کشورهای اروپا را تشکیل می‌دهند و تعداد کل آن‌ها بیش از سیصد میلیون نفر است.

منشأ و میهن

سوال از اینکه دقیقاً کجا جامعه اسلاآن‌ها بنا شده، همچنان موضوع بحث‌های علمی باقی مانده است. بر اساس یکی از نسخه‌های گسترش یافته، نیایان اسلاآن‌ها در دو هزاره پیش از میلاد مسیح از جامعه هندواروپایی جدا شدند و در مناطق گسترده‌ای از دینه‌در شرق تا اودر در غرب، از کارپات در جنوب تا دریای بالتیک در شمال ساکن شدند.

برخی از دانشمندان میهن اولیه اسلاآن‌ها را با دامنه ویسلا و اودر و دیگرانی که با دامنه اودر و دینه‌در میانی‌اند، مرتبط می‌کنند. آکادمیک آلیکسی شاخماتوف، به عنوان مثال، معتقد بود که اسلاآن‌های باستانی در مناطق بالای ویسلا، در ساحل تیسا و در کوه‌های کارپات به وجود آمدند. تحقیقات مربوط به DNA باستانی که در سال ۲۰۲۵ در مجلات علمی برجسته منتشر شد، نشان می‌دهد که در دوره‌ای از ششم تا هشتم میلاد مسیح در اروپای مرکزی تغییرات ژنتیکی قابل توجهی رخ داده است که مرتبط با گسترش گروه‌های اسلاآن‌ها است.

نام‌های باستانی و اولین ذکر

در منابع نوشتاری باستانی اسلاآن‌ها با نام‌های مختلف ظاهر می‌شوند. تاریخ‌نویسان رومی پلینیوس بزرگتر و تاچیت می‌گويند که آن‌ها وند‌ها هستند، که قومی بزرگ بودند که در منطقه گسترده‌ای از کارپات تا دریای بالتیک ساکن بودند. تاریخ‌نویس یونانی هرودوت، در توصیف ساکنان سرزمین‌های کنونی بلاروس، آن‌ها را ناور‌ها و بودین‌ها می‌نامد.

نام خودی سلوون‌ها (یا اسلاآن‌ها) برای اولین بار در منابع تاریخی در اوایل قرن ششم به چشم می‌خورد. این نام توسط تاریخ‌نویسان بیزانسی پروکوپیوس و یوردان در سال پنجصد و پنجاه یاد شده است. منشأ این نام خودی هنوز موضوع بحث‌های است و دو نسخه اصلی وجود دارد:

• از کلمه «شوگرا». این نسخه که در میان خود اسلاآن‌ها محبوب است، نام‌گذاری را به معنای «مستحق افتخار»، «پروازنده» تفسیر می‌کند.
• از کلمه «شووردو». بر اساس این فرضیه، «شلوون‌ها» به معنای «کسانی که بر روی زبان قابل فهم صحبت می‌کنند» است، برخلاف همسایگان-«آلمانی‌ها» که به آن‌ها به دلیل زبان ناخوانای خود گفته می‌شد.

لغو‌شناسان اشاره می‌کنند که هیچ یک از این نسخه‌ها هیچ گونه تأیید علمی قوی‌ای ندارد و سوال از این‌که این نام‌گذاری چیست هنوز باز است. نام اسلواها در گویش یونانی احتمالاً از نام محلی قبیله‌ای به نام «شلوون‌ها» وام گرفته شده است.

سه شاخه اسلاآن‌ها

در نتیجه گسترش که به ویژه در قرن‌های پنجم تا هفتم فعال شد، سه گروه بزرگ از جامعه اسلاآن‌ها تشکیل شدند:

• اسلاآن‌های غربی: لهستانی‌ها، چک‌ها، اسلواک‌ها، لوژیچانی‌ها. در اروپای مرکزی زندگی می‌کنند.
• اسلاآن‌های جنوبی: بلغاری‌ها، صرب‌ها، کرواتی‌ها، اسلوونی‌ها، مکدون‌ها، مونته‌نگرویی‌ها، بوسنی‌ها. در شبه‌جزیره بالکان ساکن هستند.
• اسلاآن‌های شرقی: روس‌ها، اوکراینی‌ها، بلاروسی‌ها. در دوران باستانی پدران قبیله‌ای آن‌ها شامل پولانی‌ها، دیرلان‌ها، شمالی‌ها، کریویچی‌ها، وویتیچی‌ها و دیگرانی بودند که در منابع تاریخ ذکر شده‌اند. دقیقاً اسلاآن‌های شرقی پایه‌گذار دولت باستان‌روس با مرکز در کی‌یو بودند.

زبان و فرهنگ

نزدیکی زبانی و فرهنگی اسلاآن‌ها در طول قرن‌ها قابل مشاهده است. در قرن نهم، دانشمندان بیزانسی کلیل و میفودیه اسلوب اسلوانی را ایجاد کردند که به توسعه نوشتار و فرهنگ اسلوان‌ها انرژی داد. در بین اسلاآن‌های شرقی و بیشتر اسلاآن‌های جنوبی مسیحیت با آیین یونانی-بیزانسی پذیرفته شده است، در حالی که در اسلاآن‌های غربی آیین کاتولیکی پذیرفته شده است.

قبل از پذیرش مسیحیت، اسلاآن‌ها مومن به بت‌پرستی بودند. آیین‌های مذهبی آن‌ها شامل فرهنگ طبیعت، بهره‌برداری از اجداد و ایمان به خدایان بسیاری بود که در بین آن‌ها خدای رعدپرست پرون مهم بود. جایگاه مهمی برای فرهنگ اجداد وجود داشت: مردها به عنوان محافظان قبیله شناخته می‌شدند و در مراسم خاصی یاد می‌شدند، بسیاری از آن‌ها مانند مراسم ماسلنیتا و روز یوان کوپالا تا امروز در فرم تغییر یافته باقی مانده‌اند.

Permanent link to this publication: