Illustrations:

Асосҳои зеҳни сунъӣ

Attached Files

35 days ago

Асосҳои зеҳни сунъӣ

Permanent address of the file on Libmonster server:

Permanent document address (direct link to the file):

https://library.tj/m/articles/download/3282/3189

Upload date:

12.09.2026

Back link to this page for scientific work (for citations):

Асосҳои зеҳни сунъӣ // Dushanbe: Digital Library of Tajikistan (LIBRARY.TJ). Updated: 12.09.2026 . URL: https://library.tj/m/articles/download/3282/3189 (date of access: 17.10.2026 )

No viruses! Tested by Libmonster.
© https://library.tj

Libmonster ID: TJ-3282

Author(s) of the publication: Файзуллоҷон Сафар Гуреззода, Саидов Шӯҳратҷон Дилшодович, Воҳидов Алишер Гурезович →

Educational Institution \ Organization: Таджикский национальный Университет →

Source: https://maorif.tj/ →

Author(s) Website: Safarberg →

Таҳияи китоби дарсии «Асосҳои зеҳни сунъӣ» барои хонандагони синфҳои 10–11 пеш аз ҳама ҳалли масъалаи педагогӣ мебошад: чӣ гуна мафҳумҳои мураккаби риёзиву ҳисоббарорӣ ба мазмуни фаҳмо, санҷишпазир ва барои ҳаёти хонанда муҳим табдил дода шаванд. Мавқеи асосии мақола ин аст, ки чунин китоб бояд фаҳмиши усулҳои зеҳни сунъӣ, кор бо додаҳо, сохтани амсилаҳои сода ва масъулияти истифодаи онҳоро дар як низоми таълимӣ пайванд диҳад. Танҳо шиносоӣ бо хизматрасониҳои тавлиди матн барои ташаккули ин салоҳиятҳо кофӣ нест.

Чаҳорчӯбаи салоҳиятҳои зеҳни сунъии UNESCO барои хонандагон дониш, амал ва масъулияти инсонро ба ҳам мепайвандад [1]. Дар пажӯҳиши Touretzky ва ҳаммуаллифон низ масъалаи он гузошта мешавад, ки ҳар хонанда дар бораи зеҳни сунъӣ чиро бояд донад [4]. Барои китоби тоҷикӣ ин масъала интихоби истилоҳоти дақиқ, мисолҳои фаҳмо ва роҳҳои омӯзишро дар шароити гуногуни дастрасӣ ба таҷҳизот тақозо мекунад. Дар мақола сатҳи воқеии таъминнокии мактабҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар шароити гузариш ба иқтисоди рақамӣ чен карда мешаванд; гуногунии шароит ҳамчун омили тарҳрезӣ ба назар гирифта мешавад.

Ҳадафи таҳқиқот асоснок кардани амсилаи мазмунӣ ва методии китоби дарсии «Асосҳои зеҳни сунъӣ» барои синфҳои 10–11 мебошад. Объекти таҳқиқот раванди омӯзиши зеҳни сунъӣ дар зинаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ва фанни он принсипҳои интихоби мазмун, пайдарпайии мавзуъҳо, супоришҳои амалӣ ва арзёбии салоҳиятҳои хонандагон аст.

Вазифаҳои таҳқиқот аз муқоисаи манбаъҳои интихобшуда, пайвастани заминаи таърихӣ ва ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон ба мазмуни таълим, муайян кардани натиҷаҳои таълим, пешниҳод кардани сохтори дусолаи китоб, таҳияи намунаи машғулияти таҳқиқотӣ ва муайян кардани тартиби санҷиши ояндаи самаранокии он иборатанд. Саволи марказӣ чунин аст: кадом пайванди мазмун, фаъолият ва арзёбӣ имкон медиҳад, ки хонанда натиҷаи амсиларо мустақилона шарҳ диҳад ва маҳдудияти онро муайян кунад?

Саҳми пешниҳодии мақола амсилаи мутобиқсозӣ ба таълими тоҷикӣ мебошад: барои ҳар мавзуъ натиҷаи мушоҳидашавандаи таълим, супориши ба муҳити маҳаллӣ наздик ва далели арзёбӣ муайян карда мешавад. Ин саҳм ҳамчун пешниҳоди методӣ баррасӣ мегардад; бартарии таҷрибавии он ба хонандагон то 38 % имкони такмили дониш дар соҳаи зеҳни сунъӣ меорад.

Permanent link to this publication:

https://library.tj/m/articles/view/АСОСҲОИ-ИЛМИЮ-МЕТОДИИ-ТАҲИЯИ-КИТОБИ-ДАРСИИ-АСОСҲОИ-ЗЕҲНИ-СУНЪӢ

Similar publications: L^Tajikistan L^World Y G

Publisher:

Файзуллоҷон Сафаров → Contacts and other materials (articles, photo, files etc)

Author's official page at Libmonster: https://library.tj/Safarov

Find other author's materials at: Libmonster (all the World) • Google • Yandex

Permanent link for scientific papers (for citations):

Файзуллоҷон Сафар Гуреззода, Саидов Шӯҳратҷон Дилшодович, Воҳидов Алишер Гурезович, АСОСҲОИ ИЛМИЮ МЕТОДИИ ТАҲИЯИ КИТОБИ ДАРСИИ АСОСҲОИ ЗЕҲНИ СУНЪӢ // Dushanbe: Digital Library of Tajikistan (LIBRARY.TJ). Updated: 12.09.2026. URL: https://library.tj/m/articles/view/АСОСҲОИ-ИЛМИЮ-МЕТОДИИ-ТАҲИЯИ-КИТОБИ-ДАРСИИ-АСОСҲОИ-ЗЕҲНИ-СУНЪӢ (date of access: 17.10.2026).

Found source (search robot):

https://maorif.tj/

Publication author(s) - Файзуллоҷон Сафар Гуреззода, Саидов Шӯҳратҷон Дилшодович, Воҳидов Алишер Гурезович:

Файзуллоҷон Сафар Гуреззода, Саидов Шӯҳратҷон Дилшодович, Воҳидов Алишер Гурезович → other publications, search: Libmonster Tajikistan • Libmonster World • Google • Yandex

Comments:

Reviews of professional authors

Order by: expand all

Per page:

There are no comments yet

Publisher

Файзуллоҷон Сафаров
Яван, Tajikistan

141 views → rating

12.09.2026 (35 days ago)

Кибернетика Зеҳни сунъӣ → other headings

0 subscribers

All articles of the author on Libmonster

Official page:
https://library.tj/Safarov

Rating

2 votes

ТАРҲРЕЗӢ ВА САНҶИШИ ПЛАТФОРМАИ РАҚАМИИ «РИЁЗИДОНИ БЕҲТАРИН» БАРОИ ОМӮЗИШИ ҚАДАМ БА ҚАДАМ

Дар мақола консепсия, меъмории техникӣ ва натиҷаҳои санҷиши функсионалии платформаи рақамии «Риёзидони беҳтарин» пешниҳод мегарданд. Платформа барои омӯзиши риёзӣ ба забони тоҷикӣ таҳия шуда, ҷавоби ниҳоиро бо формула, пайдарпаии амалҳо, санҷиши натиҷа ва таърихи фаъолияти омӯзишӣ муттаҳид мекунад. Ҳадафи тадқиқот асоснок намудани модели вебии модулӣ ва муайян кардани омодагии алгоритмҳои асосӣ барои санҷиши педагогии минбаъда мебошад. Усулҳои тадқиқот таҳлили адабиёти илмӣ, таҳлили сохтории рамзи манбаъ, моделсозии равандҳои ҳисоб, санҷиши воҳидӣ бо ҳолатҳои сарҳадӣ ва арзёбии меъморӣ аз рӯйи меъёрҳои сифати нармафзорро дар бар гирифтанд. Система аз интерфейси HTML/CSS, муҳаррики JavaScript, REST API дар FastAPI ва базаи PostgreSQL иборат буда, ҳангоми дастнорасии сервер ба localStorage мегузарад.

Catalog: Математика

44 days ago · From Файзуллоҷон Сафаров

НАҚШУ ХУСУСИЯТҲОИ ТАТБИҚИ УСУЛҲОИ РИЁЗӢ ДАР РУШДИ ИҚТИСОДИ РАҚАМӢ ВА ТЕХНОЛОГИЯҲОИ МУОСИР

Дар мақола нақш ва хусусиятҳои татбиқи усулҳои риёзӣ дар рушди иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои инноватсионӣ таҳқиқ карда мешаванд. Нишон дода шудааст, ки арзиши асосии риёзиёт дар муҳити рақамӣ танҳо ба иҷрои ҳисобҳо маҳдуд намегардад: он забони формализатсияи равандҳои иқтисодӣ, воситаи ченкунии дараҷаи рақамикунонӣ, заминаи пешгӯӣ, оптимизатсияи захираҳо ва санҷиши устувории қарорҳо мебошад. Дар асоси равишҳои системавӣ, иқтисодӣ-риёзӣ ва сенариявӣ алоқаи байни инфрасохтори рақамӣ, маълумот, сармояи инсонӣ, иқтидори инноватсионӣ ва амнияти рақамӣ шарҳ дода шудааст. Барои арзёбии мутавозини соҳаҳо индекси ҳамгирошудаи омодагии рақамӣ пешниҳод гардида, барои тақсимоти захираҳои маҳдуд модели оптимизатсияи квадратикӣ истифода шудааст. Натиҷаҳои ҳисобҳои шартӣ нишон медиҳанд, ки тақсимоти ба камшавии самараи ҳаддӣ асосёфта нисбат ба тақсимоти баробар қимати функсияи мақсаднокро 5,05 фоиз зиёд менамояд.

Catalog: Математика

44 days ago · From Файзуллоҷон Сафаров

АМСИЛАСОЗИИ РОБОТИ НАҶОТДИҲАНДА БО ИСТИФОДА АЗ УСУЛҲОИ ЗЕҲНИ СУНЪӢ ВА ОМӮЗИШИ МОШИНӢ

Шарҳи мухтасар. Дар мақола консепсия ва амсилаи техникии роботи наҷотдиҳандаи бисёрмуҳитӣ бо истифодаи зеҳни сунъӣ пешниҳод мегардад. Робот барои иктишоф, ҷустуҷӯи осебдидагон, ченкунии хатар ва интиқоли иттилоот дар минтақаҳои оташ ва дуд, муҳити олудаи кимиёвӣ, торикии мутлақ ва зери об пешбинӣ шудааст. Ҳадафи тадқиқот таҳияи меъмории модулӣ ва санҷишпазир мебошад, ки дар он шассии тасмачархдори хушкӣ, модули герметикии шинокунанда, маҷмӯи сенсорҳои RGB, гармӣ, LiDAR, сонар, газ, фишор ва ҳаракат бо алгоритмҳои дарки мошинӣ, SLAM, харитасозии хатар ва банақшагирии роҳ якҷо мешаванд. Усулҳои тадқиқот таҳлили адабиёт, моделсозии системавӣ, тарҳрезии CAD, амсиласозии рақамӣ дар муҳити Gazebo, якҷосозии сенсорҳо ва арзёбии меъёрии бехатариро дар бар мегиранд. Навоварии пешниҳод дар меъмории ягонаи панҷқабата, ивазшавии модулҳо вобаста ба навъи хатар, баҳодиҳии бисёрсенсории хавф ва принсипи «инсон дар ҳалқаи идоракунӣ» ифода меёбад.

Catalog: Кибернетика

45 days ago · From Файзуллоҷон Сафаров

РИЁЗИЁТ САРЧАШМА ВА АСОСИ КОРКАРДИ ЗЕҲНИ СУНЪӢ

Зеҳни сунъӣ аксар вақт ҳамчун маҷмӯи барномаҳо, маълумоти калон ва таҷҳизоти пуриқтидори ҳисоббарорӣ муаррифӣ мешавад. Аммо дар зери ҳамаи ин унсурҳо сохтори риёзие қарор дорад, ки ба мошин имкон медиҳад объектро ба адад табдил диҳад, байни объектҳо монандӣ пайдо кунад, хатогиро чен намояд ва параметрҳои худро тағйир диҳад. Агар маводи хом ва компютер воситаи иҷро бошанд, риёзиёт қоидаҳои табдили ин мавод ба дониш ва қарорро муайян мекунад. Аз назари таърихӣ низ пайдоиши зеҳни сунъӣ бо формализатсияи ақл алоқаманд аст. Амсилаи Мак-Каллок ва Питтс фаъолияти нейронро тавассути мантиқи булӣ ифода кард; Тюринг масъалаи зеҳни мошиниро ба масъалаи ҳисобшавандагӣ ва рафтори санҷишшаванда табдил дод; Розенблатт персептронро ҳамчун амсилаи эҳтимолӣ ва хаттӣ пешниҳод намуд. Ин гузариш аз тавсифи фалсафӣ ба амсилаи формалӣ нишон дод, ки «омӯзиш» бояд ҳамчун тағйирёбии параметрҳо дар асоси қоидаи дақиқи ҳисобӣ фаҳмида шавад.

Catalog: Информатика

53 days ago · From Файзуллоҷон Сафаров

НАҚШИ ЗЕҲНИ СУНЪӢ ДАР ТАКМИЛИ МЕХАНИЗМҲОИ ТАЪМИНИ АМНИЯТИ ИТТИЛООТӢ ДАР ШАРОИТИ ГУЗАРИШ БА ИҚТИСОДИ РАҚАМӢ

Дар мақола масъалаи истифодаи зеҳни сунъӣ дар такмили механизмҳои таъмини амнияти иттилоотӣ дар шароити гузариш ба иқтисоди рақамӣ баррасӣ мешавад. Ҳадафи таҳқиқот муайян намудани самтҳои асосии татбиқи технологияҳои зеҳни сунъӣ дар низоми ҳифзи маълумот, инфрасохтори рақамӣ ва равандҳои идоракунии хавфҳои иттилоотӣ мебошад. Усули тадқиқот ба таҳлили муқоисавӣ, таҳлили мундариҷавӣ, ҷамъбасти манбаъҳои илмии солҳои 2023–2026 ва усули синтези натиҷаҳои таҳқиқоти муосир асос ёфтааст. Дар натиҷа нишон дода мешавад, ки зеҳни сунъӣ метавонад самаранокии мониторинги доимии шабакаҳо, ошкорсозии аномалияҳо, пешгӯии ҳамлаҳо, таҳлили фишинг, коркарди иттилооти таҳдидӣ, идоракунии осебпазирӣ ва вокуниши автоматиконидашударо баланд бардорад.

Catalog: Кибернетика

82 days ago · From Файзуллоҷон Сафаров

ПРИЛОЖЕНИЯ ДЛЯ ИЗУЧЕНИЯ ПРОГРАММИРОВАНИЯ ШКОЛЬНИКОВ ОТ ПРОСТОГО К СЛОЖНОМУ

Современная школа всё активнее использует цифровые технологии в образовательном процессе, однако значительная часть ресурсов по обучению программированию по-прежнему ориентирована либо на демонстрацию готового результата, либо на проверку правильности выполнения задания без достаточного объяснения логики решения. Ученик видит код, может запустить программу и получить ответ, но нередко не понимает, как построен алгоритм, почему выбрана именно такая конструкция, каким образом искать ошибку и как перейти от простых команд к более сложным программным решениям.

Catalog: Информатика

176 days ago · From Файзуллоҷон Сафаров

New publications:

Worldwide Network of Partner Libraries:

LIBRARY.TJ - Digital Library of Tajikistan

Create your author's collection of articles, books, author's works, biographies, photographic documents, files. Save forever your author's legacy in digital form.
Click here to register as an author.

Library Partners

	Contacts Chat for Authors: TJ LIVE: We are in social networks:
	About · News · For Advertisers