فرهنگ و کوه‌ها: سیموسفر عمودی

مقدمه: کوه به عنوان یک ساختار فرهنگی

کوه‌ها، به عنوان یکی از عناصر بنیادی از مناظر فیزیکی، همچنین ساختارهای فرهنگی قدرتمندی هستند. آن‌ها در سیستم‌های افسانه‌ای، مذهبی، هنری و فلسفی به عنوان زمینه‌ای پассивی عمل نمی‌کنند، بلکه به عنوان عوامل فعال در شکل‌دهی به معناها عمل می‌کنند. فرهنگ‌سازی کوه‌ها فرآیندی است از سیمانتیک‌سازی آن‌ها، اعطای معانی که از ترس مقدس تا شادی زیبایی، از مانع غیر قابل عبور تا نماد بلند رفتن معنوی متفاوت است. مطالعه تعامل فرهنگ و کوه‌ها در حوزه جغرافیای فرهنگی، ایماجولوژی (علم عنصرهای تصویری) و اکوکریتیک (نقد محیط زیست) قرار دارد.

کوه‌ها در افسانه‌ها و مذاهب: محور جهان و مقصد خدایان

از دوران‌های قدیم، کوه‌ها به عنوان axis mundi (محور جهان) عمل کرده‌اند، پیوند دهنده‌ای بین آسمان، زمین و جهان زیرزمینی.

اولیم در یونان باستان — مقصد خدایان، دسترسی برای مردها.

صیون در سنت‌های یهودیت و سپس مسیحیت — نماد حضور و رستگاری الهی.

مرو/سومر در کیهان‌شناسی هندویی، بودایی و جینایی — کوهی کیهانی در مرکز جهان.

فوجی‌یاما در سنت سینتو — کوه مقدس، تجسم الهی، مقصد زیارتی.

این کوه‌های مقدس لزوماً بلندترین نبودند، اما به عنوان مراکز فرهنگی جهان فرهنگی، فضایی برای شکل‌دهی به معانی اطراف خود بودند.

انقلاب فلسفی و زیبایی‌شناسی: از ترس به بلند رفتن

تغییر بنیادی در درک کوه‌ها در فرهنگ غربی در اوایل قرن‌های هجدهم و نوزدهم در چارچوب زیبایی‌شناسی بلند رفتن (sublime)، که توسط ادموند برک و ایمmanuel كانت توسعه یافته بود، رخ داد. اگر پیش از این کوه‌ها به عنوان «رشد ناخوشایند» در بدن زمین (به قول فیلسوف توماس هابز) شناخته می‌شدند، اما اکنون به عنوان معیار بلند رفتن — تجربه‌ای که ترس و شادی را ترکیب می‌کند و از عظمت و قدرت طبیعت که از انسان فراتر می‌رود، ترکیب می‌کند، تبدیل شده‌اند. این مستقیماً بر رمانتیسم تأثیر گذاشت:

هنر: کاسپر دیوید فری德里ش (مستقل‌在上面 اقیانوس ابری) و هنرمندان مدرسه هادسون ریور در ایالات متحده (آلبرت بیرشتادت، توماس کول) کوه‌ها را به عنوان مکان آشکارگی مذهبی و دیدار انسان با بی‌نهایت تصویر کرده‌اند.

ادبیات: شعرهای لرد بایرون (منفرد) و آثار سیمئول تایلور کولریج و ویلیام ووردزورث (که یک مجموعه از سونت‌ها به موضوع کوه‌ها اختصاص داده است) مناظر کوهستانی را به عنوان فضایی برای خوداندیشی، غم و جستجوی معنوی تبدیل کرده‌اند.

کوه‌ها به عنوان نماد ملی و میدان یادبود

در دوره‌ای که کشورهای ملی-دولتی شکل می‌گرفتند، کوه‌ها به عنوان نمادهای ملی قوی شدند، مرزها را علامت‌گذاری می‌کردند و هویت را شکل می‌دادند.

آلپ به عنوان نماد سوئیس، نمادی از آزادی، تمیزی و استقامت.

تاترا در فرهنگ لهستانی و اسلواک، به عنوان قلعه روح ملی روابط داده شده است.

همرا در هند — دیوار و مهد معنوی هند.

کوه‌کاوس در فرهنگ روسیه در قرن نوزدهم — فضایی از عجیب‌الغریبه، آزادی و شورش شخصی (شعرهای آ.س. پوشکین و م.ی. لر蒙توف).

کوه‌ها همچنین به عنوان مکان‌های یادبود (lieu de mémoire) تبدیل می‌شوند: مکان‌های نبردها (پایگاه سورووا در آلپ‌های سوئیس)، تراژدی‌ها (قبرستان در جاده دیاتلوف در اورال) یا اعمال قهرمانانه (اولین صعود به اورست در سال ۱۹۵۳ به عنوان نماد بازسازی پس از جنگ بریتانیا).

فرهنگ‌های کوهستانی: سازگاری و دیدگاه

قوم‌هایی که قرن‌ها در مناطق کوهستانی زندگی می‌کنند، مجموعه‌های فرهنگی منحصر به فردی را شکل داده‌اند:

فرهنگ‌های آند (اینکا): ساکرالیزه کردن کوه‌ها (آپو — روح‌های کوه‌ها)، کشاورزی در تراس، معماری، به طور ایده‌آل در مناظر جغرافیایی جا افتاده (ماتو پیچو).

فرهنگ‌های هیمالیایی: نمادهای بودایی و هندویی، مراسم زیارتی (کورا) در اطراف قله‌های مقدس (کایلاس)، معماری انطباقی.

فرهنگ‌های کوه‌کاوس: فرهنگ مهمان‌نوازی و شجاعت، که در شرایط گودال‌های منزوی و نیاز دائمی به دفاع شکل گرفته است; شعرهای حماسی (نارتسکی اپوس).

این فرهنگ‌ها نشان می‌دهند که نه سازگاری پассивی، بلکه شکل‌دهی فعال و خلاقانه به محیط کوهستانی، تبدیل کردن محدودیت‌ها به منابعی برای شکل‌دهی به معیارهای اجتماعی، زیبایی‌شناسی و ایمان.

کوه‌ها در فرهنگ عمومی معاصر و آگاهی زیستی

در قرن بیستم و بیست و یکم، تصویر کوه‌ها همچنان در حال تکامل است:

فیلم: از داستان‌های اپیک («پایان ناپذیر») تا افسانه‌های فلسفی («دره اجداد»، «در ارتفاعات تو»). کوه‌ها به عنوان نماد آزمایش داخلی، پاکی و یا به عکس، طبیعت بی‌رحم، عمل می‌کنند.

ورزش و سبک زندگی: ظهور کوه‌نوردی، اسکی روی کوه، فری‌ راید، یک فرهنگ جدید ایجاد کرده است که کوه به عنوان میدان بازی و چالش است. این تصویر در تبلیغات تجاری‌سازی شده است، نماد آزادی، اکسترم و موفقیت.

گفتار زیستی: کوه‌ها، به ویژه کوه‌های با برف‌های ذوب شده، به عنوان نماد بحران آب و هوایی تبدیل شده‌اند. تصویر آن‌ها از بی‌نهایت و تغییرناپذیر به شکننده و آسیب‌پذیر تبدیل می‌شود که فرهنگ‌های جدیدی از حفاظت و مسئولیت را به وجود می‌آورد.

حقایق جالب و مثال‌ها

کوه به عنوان کتابخانه: در سنت‌های بودایی تبت و مغولستان، متون مقدس که به عنوان مقدس شناخته می‌شوند، اغلب در گنبد یا فضاهای کوچک در کوه‌ها قفل می‌شوند، تمام مناظر جغرافیایی را به مخزن دانش مقدس تبدیل می‌کنند.

«بلا» اورست: صعود به بلندترین قله جهان باعث ایجاد یک افسانه شده است — داستان‌های «کفش‌های سبز»، روح‌ها، دشواری‌های اخلاقی در لبه زندگی و مرگ، که بخشی از فولکلور معاصر شده‌اند.

موسا-داگ — کوه موسی: در طول نسل کشی ارمنیان در سال ۱۹۱۵، ساکنان چندین روستا در کوه موسا-داگ (امروز در ترکیه) یک دفاع سازماندهی شده را ایجاد کردند و مقاومت کردند. این داستان که توسط فرانتس ورفل نوشته شده است، کوه خاصی را به نماد مقاومت و بقا یک قوم تبدیل کرده است.

هنر لند آرت: آثار هنرمندانی مانند هنرمند بریتانیایی اندی گلدسورتی، که مستقیماً در کوه‌ها از مواد دستیار (برف، سنگ، یخ) ایجاد می‌شوند، تلاشی برای دیالوگ با مناظر کوهستانی با زبان هنر معاصر هستند.

نتیجه‌گیری

فرهنگ نه تنها کوه‌ها را منعکس می‌کند — آن‌ها را ایجاد می‌کند. یک فرماسیون جغرافیایی مشابه می‌تواند به عنوان زندان شیطان، صندلی الهی، نماد ملی، ابزار ورزشی یا فراخوانی به حرکت زیستی فهمیده شود. کوه‌ها به عنوان صفحات فرهنگی عمل می‌کنند، که جوامع بر آن‌ها پروژه‌های ترس، ایده‌آل‌ها، جستجوی معنوی و آرزوهای سیاسی خود را می‌تابانند.

تعامل فرهنگ و کوه‌ها یک گفتگوی است که در آن واقعیت فیزیکی محدودیت‌ها را اعمال می‌کند (ارتفاع، سرما، دشواری دسترسی)، و فرهنگ با ایجاد معانی به آن‌ها پاسخ می‌دهد، تبدیل کردن این محدودیت‌ها به منابعی برای قدرت، زیبایی و هویت. از نقشه‌های کیهان‌شناسی مقدس قدیم تا ترک‌های دیجیتالی در دستگاه‌های مکان‌یاب جی‌پی‌اس کوهنوردان معاصر — انسان به طور مداوم نوشته و بازنویسی می‌کند و این متن، این «سیموسفر عمودی»، یکی از عمیق‌ترین و پیچیده‌ترین روایات از خود انسان، از رابطه او با طبیعت، فراتر از محدودیت‌های خود و حتی به محدودیت‌های خود می‌نویسد. فهم کوه‌ها به عنوان یک پدیده فرهنگی به دیدن آن‌ها به عنوان یک عنصر صرفاً از مناظر طبیعی و به عنوان نقطه کلیدی در شبکه معانی انسانی کمک می‌کند.
© library.tj

Permanent link to this publication: