نزاع در مالی ۲۰۲۶: مرحله جدیدی از خشونت و نقش روسیه

در بهار ۲۰۲۶، نزاع در مالی به مرحله بحرانی وارد شد. حملات هماهنگ ۲۵ آوریل، که وزیر دفاع را از بین برد، کنترل شهر کیدال را از دست داد و ازدواج نیروهای روسیه‌ای از «نخبه آفریقایی» از پایتخت نمادین طوارق — این رویدادها توجه تمام دنیا را جلب کرد. وضعیت در قلب صحرای ساحلی به شدت وخیم شد، و پایداری خونتای نظامی آسیمه گوئیتی و کارایی حضور نظامی روسیه در منطقه زیر سوال رفت.

انفجار ۲۵ آوریل: ضربه هماهنگ به سیستم

در ۲۵ آوریل ۲۰۲۶، گروه‌های مسلح حملات سری هماهنگی به شش شهر کلیدی مالی: باماکو، کاتی، سواره، مپتی، گao و کیدال، انجام دادند. حملات به میزان و سازماندهی بی‌سابقه‌ای بود و نیروهای امنیتی را غافلگیر کرد. نمادین‌ترین حملات به پایگاه نظامی در شهر کاتی بود — واقع در ۱۵ کیلومتری پایتخت.

در این حمله، وزیر دفاع مالی سادیو کامارا، شخصیت کلیدی رژیم و طراح همکاری نظامی با روسیه، کشته شد. بمبگذاری خودرو مین‌گذاری شده در دفتر او انجام شد. بر اساس گزارش‌های رسانه‌ها، اعضای خانواده وزیر نیز کشته شدند. مرگ کامارا ضربه‌ای سخت به رهبری کشور بود و به واقع نشان داد که شورشیان قادرند به هدف‌هایی در قلب ساختار نظامی دست یابند.

حملات تنها به مراکز نظامی محدود نشد. فرودگاه باماکو به طور موقت مسدود شد و پروازهای بین‌المللی به مالی متوقف شد. ستاد کل ارتش مالی ابتدا تلاش کرد تا خسارت را به حداقل برساند و اعلام کرد که وضعیت تحت کنترل است، اما میزان حملات و رویدادهای پس از آن این ادعاها را رد کرد.

اتحاد غیرمعمول: JNIM و FLA با هم عمل می‌کنند

نکته کلیدی رویدادهای آوریل — همکاری تاکتیکی بی‌سابقه دو نیرویی که قبلاً در حال رقابت بودند. همزمان حمله می‌کردند:

• «جبهه آزادی آزاواک» (FLA) — جنبش سکولار سепارتیستی طوارق که برای ایجاد یک کشور مستقل آزاواک در شمال مالی مبارزه می‌کند.
• «جماعت نصرت اسلامی و المومنین» (JNIM) — گروهی اسلامی که با القاعده مرتبط است.

این دو گروه قبلاً در حالت رقابت بودند، به ویژه پس از اینکه JNIM در سال ۲۰۲۳ FLA را از شهر کیدال اخراج کرد. اما اکنون، با مواجهه با دشمن مشترک — خونتای پروروس — آنها اتحاد موقت تاکتیکی تشکیل دادند. در بیانیه JNIM ۲۵ آوریل برای اولین بار همکاری با FLA به صورت علنی پذیرفته شد که کارشناسان آن را «تغییر ساختاری خطرناک» در نزاع نامیدند.

با این حال، اهداف گروه‌ها همچنان متفاوت است: JNIM به ایجاد حکومت اسلامی و گسترش تأثیر در سراسر صحرای ساحلی می‌کوشد، در حالی که FLA به استقلال سکولار شمال مالی می‌پردازد. اتحاد فعلی آنها یک اتحاد تاکتیکی است که به دلیل راحتی زمان حال است و ممکن است در بلندمدت ناپایدار باشد. با این حال، در حال حاضر آن ایجاد تهدیدی جدی برای نیروهای دولتی ایجاد می‌کند.

فقدان کنترل کیدال و عقب‌نشینی «نخبه آفریقایی»

سخت‌ترین ضربه برای دولت مالی و همپیمانان روسیه‌ای‌اش، فقدان کنترل بر کیدال بود — مرکز تاریخی مقاومت طوارق. شهر در اولین روزهای حمله توسط شورشیان تسخیر شد.

کیدال دارای اهمیت نمادین زیادی بود. اینجا بود که در سال ۲۰۱۲، دولت مستقل آزاواک اعلام شد و شهر تا سال ۲۰۲۳، زمانی که توسط ارتش مالی با حمایت گروه‌های ویژه چچن باز پس گرفته شد، پایگاه شورشیان باقی ماند. با این حال، فقدان کنترل بر کیدال تنها سه سال پس از آن ضربه‌ای سخت به اعتبار خونتا و همپیمانان روسیه‌ای‌اش بود.

رویدادهای اطراف کیدال منجر به بحث‌های شدید در فضای اطلاعاتی شد. بلاگرهای پروروس ابتدا مدعی شدند که سربازان «نخبه آفریقایی» در حالت دفاع هستند و حملات را بازتاب می‌دهند و آن را با «کشتی بروکسل» مقایسه کردند. اما بعداً به این نتیجه رسیدند که نمی‌توان کیدال را حفظ کرد.

وزارت دفاع روسیه رسمیًا اعلام کرد که نیروهای «نخبه آفریقایی» از کیدال خارج شدند. در بیانیه رسمی، تأکید شد که تصمیم «منطقی» بود و به دلیل پیچیدگی‌های لجستیکی و دوری شهر از مراکز اصلی، نه به دلیل شکست نظامی. شورشیان، در عوض، ویدیوهایی منتشر کردند که، بر اساس ادعای آنها، خروج سازماندهی شده نیروهای روسی را نشان می‌دهند و آن را به عنوان پیروزی خود تفسیر می‌کنند.

سفیر روسیه در باماکو، یگور گرومیکو، تأیید کرد که حملات با حمایت «نخبه آفریقایی» ارتش روسیه بازتاب داده شد، و در کاخ کرملین وعده داده شد که ادامه خواهد داد تا با تروریسم در مالی مبارزه کند. با این حال، حتی با وجود وجود نیروهای روسی، فقدان کنترل بر کیدال حتی با وجود نیروهای روسی، سوالات جدی‌ای در مورد کارایی آنها ایجاد می‌کند.

واکنش‌های پاسخگویی و محیط منطقه‌ای

در پاسخ به حمله، دولت مالی تمام نیروهای موجود را بسیج کرد. در اوایل ماه مه ۲۰۲۶، ارتش مالی با حمایت همپیمانان خود در کنفدراسیون کشورهای صحرای ساحلی — نیجر و بورکینافاسو — حملات سری از بمباران هوایی به موقعیت‌های شورشیان در شمال مالی انجام داد و اعلام کرد که ۱۲ شورشی و موتورسیکلت آنها را از بین برده‌اند.

این حمایت محدود بود. کشورهای همسایه، به ویژه نیجر، خود در وضعیت دشواری قرار دارند و از تشدید بحران در مرزهای خود می‌ترسند. علاوه بر این، در نیجر جمعیت زیادی از طوارق زندگی می‌کنند و دولت‌ها علاقه‌ای به تشدید بحران در سرزمین خود ندارند.

واکنش جامعه بین‌المللی نیز محدود بود. برخی از کشورها و سازمان‌ها حملات را محکوم کردند، اما از دخالت فعال خودداری کردند، از ترس اینکه به یک نزاع طولانی‌مدت درگیر شوند. فرانسه، که پس از سال ۲۰۲۲ از مالی خارج شده است، ممکن است از بحران فعلی برای نشان دادن ناکارآمدی رویکرد روسیه استفاده کند، اما نمی‌خواهد به طور علنی از شورشیان حمایت کند. در واقع، خونتا در حال حاضر در بین بین‌المللی بسیار منزوی شده است.

نقش روسیه: بین اعتماد و واقعیت

حضور روسیه در مالی عامل کلیدی تعیین‌کننده وضعیت فعلی نیروها است. از سال ۲۰۲۱، خونتا روی همکاری با مسکو تمرکز کرده است، ابتدا از طریق گروپ‌های ویژه چچن و پس از مرگ یوگانی پیگورین — از طریق «نخبه آفریقایی» ارتش روسیه. در ابتدا این همکاری به آنها اجازه داد تا به قدرت دست یابند، فرانسوی‌ها را بیرون کنند و کنترل بر بخش بزرگی از سرزمین را حفظ کنند، از جمله کیدال که در سال ۲۰۲۳ باز پس گرفته شد.

اما رویدادهای سال ۲۰۲۶ ضعف این رویکرد را آشکار کرد. گروه‌های مسلح توانستند به تکنیک‌های نیروهای روسی سازگار شوند و از جنگ موبایل استفاده کنند و مهم‌تر از همه، از FPV-درون‌ها برای حمله به هواپیماهای چرخ‌بال و نیروهای زمینی به طور مؤثر استفاده کنند.

یکی از موضوعات بحث‌برانگیز اصلی پشتیبانی از شورشیان از بیرون است. دولت مالی و حامیان آن مدعی هستند که حملات برنامه‌ریزی شده و از طریق سرمایه‌گذاری‌های خارجی که از تروریسم حمایت می‌کنند، انجام شده است. در عوض، روسیه و رسانه‌های مالی نیز به دنبال ردپای «روسیه‌ای» هستند و به نظر می‌رسد که سازماندهی حمله با استفاده از سازمان اطلاعات نظامی GUR انجام شده است، و استدلال می‌کنند که شورشیان در صحرا نمی‌توانند بدون کمک خارجی هواپیماهای چرخ‌بال را هدف قرار دهند و از درون‌ها استفاده کنند.

کارشناسان با احتیاط به این نوع ادعاها توجه می‌کنند. طوارق و جنگجویان جاهاد از تجربه‌های بلندمدت جنگ در صحرای ساحلی برخوردار هستند و در حال حاضر، درون‌ها جزئی از آثار عادی در نزاع‌های محلی هستند. در عین حال، مأموران نظامی و جاسوسان اوکراینی قبلاً در منطقه مشاهده شده‌اند و نمی‌توان کاملاً آنها را از حضور و مشاوره‌ها منع کرد. با این حال، احتمالاً این نزاع دارای یک «دستگاه کنترل واحد» نیست و یک ترکیبی از برنامه‌های محلی و پشتیبانی محدود خارجی است.

آینده مالی: شکست یا ثبات؟

وضعیت فعلی مالی به چندین سناریوی ممکنی پیش می‌رود، هر کدام از آنها عواقب جدی‌ای برای کشور و منطقه دارد.

اول از همه، واقعی‌ترین سناریو، تقسیم عملی کشور بین شمالی که توسط شورشیان کنترل می‌شود و جنوبی که قدرت خونتا در آن باقی مانده است، است. مناطق شمالی ممکن است به مناطق ناامن تبدیل شوند که تحت کنترل FLA و JNIM قرار دارند.

ممکن است یک حلقه شورشی از مالی تا بورکینافاسو و حتی تا شمال نیجر و حتی شمال نیجریه ایجاد شود که می‌تواند یک حلقه بین‌المللی فعالیت جاهاد را ایجاد کند و کل منطقه صحرای ساحلی را به یک مرکز جدید ناپایداری جهانی تبدیل کند. تاکنون مشاهده شده است که داعش سعی می‌کند از مناطق آزاد شده استفاده کند و با JNIM رقابت کند.

ادامه رویکرد فعلی — تمرکز بر قدرت و حمایت روسیه — به بحران فعلی منجر شده است. «نخبه آفریقایی» با تعداد محدود ۲۵۰۰ نفر که در ۲۰ پایگاه پراکنده هستند، نتوانست کنترل بر سرزمین عظیم صحرایی را حفظ کند. این سوال را ایجاد می‌کند: اگر مدل روسیه، که اشتباهات فرانسوی را تکرار و حتی تشدید می‌کند، نتیجه‌ای نمی‌دهد، پس چه باید باشد؟

کارشناسان به دنبال درس‌گیری از کشورهای غربی هستند: دخالت نظامی که به واقعیات سیاسی محلی توجه نمی‌کند، به احتمال زیاد به ثبات بلندمدت منجر نمی‌شود. در واقع، فرانسه و روسیه در چارچوب پارادایم «ثبات نظامی» عمل کرده و عمل کرده‌اند، اما این استراتژی اگر دولت قانونی و فرصت‌های اقتصادی وجود نداشته باشد، کارایی ندارد.

علاوه بر این، بدون توجه به اینکه آیا خونتا بتواند قدرت خود را حفظ کند و آیا روسیه به حمایت خود ادامه خواهد داد یا خیر، هزینه یک نزاع طولانی‌مدت بسیار زیاد است. جمعیت مدام به زندانیان در دست دو طرف تبدیل می‌شود. نزاع طولانی‌مدت در سوریه نشان داد که چه اتفاقی می‌افتد وقتی امید به پیروزی به هدف خود تبدیل می‌شود و فرآیند صلح تنها به عنوان پوشش برای مرحله بعدی سازماندهی مجدد است.

وزیر امور خارجه مالی، عبداللای دیوپ، اعلام کرد که کشور با گروه‌های تروریستی مذاکره نخواهد کرد. اما بدون حل سیاسی که منافع شمال را در نظر می‌گیرد و بدون برنامه‌های توسعه گسترده، به نظر نمی‌رسد که بتوان این جنگ را با روش‌های نظامی برنده شود. سوال تنها این است که چه زمانی این حقیقت پذیرفته خواهد شد.

Permanent link to this publication: