دانمارک در جنگ جهانی دوم و هولوکاست: واقعیت متناقض

مقدمه: رژیم اشغال‌زدگی منحصر به فرد

دانمارک در تاریخ ۹ آوریل ۱۹۴۰ توسط نیروهای آلمان نازی اشغال شد که در آن زمان عملیات «وایسرایوبونگ» در جریان بود. اما در این مورد، داستان دانمارک منحصر به فرد شد در تاریخ اشغال‌زدگی نازی‌ها در اروپا. تا ماه اوت ۱۹۴۳، دانمارک همچنان سلطنت رسمی خود را حفظ کرد، پارلمان کارآمد، دولت تحت رهبری سوسیال‌دموکرات توروالد استاینینگ، ارتش و حتی پادشاه کریستیان X. این وضعیت خاص، که به آن «مدل همکاری» یا «سیاست آرامش» گفته می‌شود، وضعیت خاص کشور را تعیین کرد و بر سرنوشت یهودیان دانمارک تأثیر گذاشت.

«مدل ۱۹۴۰-۱۹۴۳»: همکاری و سازش

فرماندهی آلمان به حفظ اقتصاد دانمارک به عنوان منبع محصولات کشاورزی (گوشت، روغن) و کار بدون وقفه در صنعت علاقه‌مند بود. دانمارک به عنوان یک محافظت‌کننده نمونه شناخته شد. در ازای لояلت سیاسی و تأمین کالاها به آلمان، دولت دانمارک کنترل امور داخلی خود را حفظ می‌کرد. در اوایل سال‌های اشغال، وضعیت نظامی در دانمارک اعلام نشد، قوانین نژادی به شکل آلمانی اجرا نمی‌شد و اداره آلمانی کم‌شماری به طور کلی در زندگی روزمره دخالت نمی‌کرد.

رویداد جالب: پادشاه کریستیان X، بر اساس یک افسانه گسترش یافته اما از نظر تاریخی تأیید نشده، به نظر می‌رسد که ستاره داوود زرد را به عنوان نشان همبستگی با یهودیان پوشیده بود. هیچ دستور واقعی‌ای برای پوشیدن ستاره‌ها در دانمارک وجود نداشت. اما پادشاه واقعاً با فشار غیرعمومی بر دولت، شهروندان یهودی را محافظت می‌کرد و پیاده‌روی‌های روزانه او در کوپنهاگن بدون حفاظت قوی نماد آرامش و عزت دانمارک شد.

تغییر در سال ۱۹۴۳: از همکاری به مقاومت

وضعیت به شدت در تابستان و پاییز ۱۹۴۳ تغییر کرد. نارضایتی از اشغال افزایش یافت، اقدامات خرابکاری بیشتر شد و شکست‌های نظامی آلمان در استالینگراد و آفریقا نقشه راه استراتژیک را تغییر داد. ۲۹ اوت ۱۹۴۳، مقامات آلمان به دولت دانمارک اتمام‌نامه‌ای ارائه دادند که در آن خواستار اعمال حکم اعدام برای خرابکاران و سخت‌تر کردن اقدامات بودند. دولت مخالفت کرد و منحل شد. فرماندهی رایش کمیسار ورنر بست وضعیت اضطراری اعلام کرد. نیروی دریایی دانمارک به وسیله خود کارکنان به آب‌های عمیق‌تر کشانده شد تا به دست آلمان نرسد. مرحله جدیدی آغاز شد — دوره مقاومت عمومی.

عملیات نجات یهودیان: قهرمانی جمعی و دلایل آن
صفحه برجسته‌ترین تاریخ دانمارک در هولوکاست، نجات بیشتر جمعیت یهودی در اکتبر ۱۹۴۳ بود. پس از دریافت اطلاعات از دیپلمات آلمانی جرج فردیناند دوکویتس درباره عملیات بازرسی که از شب ۱ تا ۲ اکتبر برنامه‌ریزی شده بود، زیرپوشی داخلی دانمارک با حمایت بسیاری از شهروندان معمولی، عملیات بی‌نظیری سازماندهی کرد.

در چند هفته، حدود ۷۲۰۰ یهودی دانمارکی و ۷۰۰ وابسته غیریهودی آن‌ها به وسیله قایق‌های ماهیگیری به طور مخفی از طریق اریسون به سوئد که آن‌ها را پذیرفت، منتقل شدند. حدود ۴۷۰ یهودی به دست نازی‌ها افتادند و به گتوی تerezinشستان منتقل شدند. جالب این است که به لطف فشار مستمر دولت دانمارک و صلیب سرخ، حتی این زندانیان در اکثر موارد از جنگ جان سالم به در بردند.

عوامل موفقیت منحصر به فرد:

عدم وجود نژادپرستی عمیق: در جامعه دانمارک، نژادپرستی جمعی وجود نداشت. یهودیان (کمتر از ۰.۵٪ جمعیت) به خوبی با هم ادغام شده بودند و به عنوان دانمارکی‌های مذهب یهود شناخته می‌شدند.

نافرمانی مدنی: در این عملیات، هزاران نفر از پلیس، که هشدارهای بازرسی را می‌دادند، تا پزشکان، که مردم را در بیمارستان‌ها پنهان می‌کردند و ماهیگیران ساده، که زندگی خود را به خطر می‌انداختند، شرکت کردند.

وضعیت خاص دانمارک: حتی در سال ۱۹۴۳، آلمان در اینجا با احتیاط بیشتری عمل می‌کرد، سعی می‌کرد از خشونت عمومی و شورش‌های جمعی که می‌توانست تأمین کالاها را مختل کند، جلوگیری کند.

مثال: یکی از قایق‌های ماهیگیری، "ایگل"، تحت فرماندهی اریک کرویور، در چند شبانه‌روزی چندین سفر خطرناک از طریق تنگه انجام داد و صدها نفر را منتقل کرد. داستان‌های مشابهی صدها بودند. دیپلمات سوئدی رائول والنبرگ، که یهودیان را در بوداپست نجات می‌داد، بعداً از نمونه دانمارک الهام گرفت.

تحلیل و ارزیابی تاریخی:

تاریخ‌نگاری دوران جنگ دانمارک چندین مرحله را پشت سر گذاشته است:

ميثاق پس از جنگ درباره «مردم واحد-مقاومت‌کننده»، جایی که تأکید بر قهرمانی نجات یهودیان و جنبش مقاومت بود و دوران همکاری ۱۹۴۰-۱۹۴۳ را نادیده می‌گرفت.

بررسی انتقادی در دهه‌های ۱۹۶۰-۱۹۸۰، زمانی که تاریخ‌نگاران شروع به مطالعه بر روی سازش‌ها و همکاری اقتصادی دولت و کسب‌وکار دانمارک با نازی‌ها کردند.

راه‌اندازی روش جامع در دوران معاصر، که هر دو جنبه را می‌پذیرد: همکاری عملیاتی برای جلوگیری از تخریب کشور و بسیج جمعی گسترده برای نجات هموطنان، که ممکن بود تنها به دلیل حفظ ساختارهای اجتماعی حفظ شود.

رویداد جالب: یهودیان دانمارک در تerezinشستن همچنان از دولت دانمارک و صلیب سرخ بسته‌های غذایی و دارو دریافت می‌کردند. در سال ۱۹۴۴، تا برای رفع شبهات درباره اردوگاه‌های مرگ، نازی‌ها حتی اجازه دادند که یک هیئت از صلیب سرخ دانمارک و مقامات دانمارک به تerezinشستن بازدید کنند که قبلاً "گتوی نمونه" برای نمایش تبدیل شده بود. این بازدید، اگرچه یک عملیات تبلیغاتی بود، به طور غیرمستقیم به نجات زندانیان کمک کرد.

نتیجه‌گیری: پارادوکس تجربه دانمارک

تاریخ دانمارک در جنگ نشان‌دهنده پارادوکسی از عملیگری و انسان‌دوستی است. از یک سو، کشور به یک سازش بی‌سابقه با اشغالگر رفت تا از قربانیان و تخریب جلوگیری کند. از سوی دیگر، نهادهای اجتماعی مدنی، احساس مسئولیت مشترک و همبستگی ملی، در لحظه بحرانی به سازماندهی یک عملیات نجات بی‌نظیر و موثر منجر شد.

مورد دانمارک در هولوکاست منحصر به فرد نه تنها به دلیل درصد پایین قربانیان، بلکه به دلیل این که نشان می‌دهد حتی در شرایط اشغال کامل و ترور، موضع فعال جامعه و دولت می‌تواند عامل تعیین‌کننده در نجات جان‌ها باشد. این تجربه همچنان به عنوان نمونه‌ای از این که چگونه فرهنگ حقوقی، پیوستگی اجتماعی و شجاعت مدنی می‌تواند در برابر ماشین نابودی مقاومت کند، مطالعه می‌شود.

Permanent link to this publication: