نو سال و کریسمس در سینمای روسیه: تحول افسانه جشن

جشن‌های نو سال و کریسمس در سینمای روسیه نه تنها به عنوان زمینه‌ای تزئینی، بلکه به عنوان یک کد فرهنگی قوی، گره معنایی، که تغییرات آگاهی ملی را در طول بیش از صد سال منعکس می‌کند، عمل می‌کنند. نمایش آن‌ها از طریق یک تحول پیچیده‌گذشته است: از داستان‌های عید ميلاد در دوره پیش‌روسیه تا افسانه‌های نو سال در دوره شوروی و ترکیب سنتی پس از شوروی.

1. دوره پیش‌روسیه و مهاجرت: رождество به عنوان مرکز معنوی و خانوادگی

در فیلم‌های اولیه روسی (فیلم‌های آلكساندر درانكوف، ولاتیسلاو استارویچ) و در آثار کارگردانان مهاجر، نارатив رождество‌ای غالب بود، که ریشه در سنت‌های میسیونری و کلاسیک ادبی دارد. اساس آن داستان‌های عید ميلاد بر اساس آثار نیکولای لسکوف، آلكساندر چخوف، فیلیپ داستوئفسکی بود، جایی که جشن به زمانی برای تغییرات جادویی، بینش اخلاقی و رحمت تبدیل می‌شود («پسر در زیر درخت کریسمس»). آثار کلیدی: ستاره ویفله، درخت کریسمس به عنوان درخت بهشت، مفهوم آشتی و کمک به نیازمندان. این فیلم‌ها ارزش‌های عشق مسیحی و گرمای خانوادگی را در دوره بلوایی اجتماعی تأیید می‌کنند. در فیلم‌های مهاجران (مثلاً در آثار دوناتاس بانیونیوس) رождество اغلب به عنوان نماد نوستالژیک از روسیه از دست رفته، بافت روحی آن تبدیل می‌شود.

2. دوره شوروی: ساخت افسانه نو سال سکولار

از اوایل دهه 1930، پس از لغو ممنوعیت درخت کریسمس (1935)، یک تحول بنیادی رخ می‌دهد: رождество به عنوان جشن مذهبی کاملاً از فضای سینمایی حذف می‌شود و آتрибوت‌های آن (درخت کریسمس، هدایا، جشن‌ها) به صورت семیوتیکی بازنویسی و به نو سال متصل می‌شود. این جشن به عنوان اصلی‌ترین ایده‌آل شوروی ساخته شد: زمانی برای برابری عمومی، شادی، تحقق آرزوها و ایمان به آینده روشن. او ایدئولوژیکی خنثی است، اما از قدرت دولتی پر از جادو است.

کمدی‌های فرهنگی شوروی به عنوان انجیل سکولار این جشن جدید شدند:

«شب‌های کرونا» (1956) الدار رязانف — متن کانونی، جایی که نو سال نماد پیروزی جوانی، خلاقیت و صداقت بر رویکردهای اداری، فرمولار اداری (ایپولیت) است. این جشن به عنوان درمان اجتماعی.

«irony of fate, or with a light breeze!» (1975) الدار رязانف نو سال را به فضایی از شانس جادویی تبدیل کرد که می‌تواند روتین زندگی را تغییر دهد و فرصتی برای عشق واقعی را ارائه دهد. حمام، درخت کریسمس، زنگ‌های کورانت و آهنگ‌های زیر گیتار ریتویل شدند به عنوان یک ریتویل عمومی برای کل کشور.

«enchanters» (1982) کنستانتین برومبرگ مفهوم جادویی را به اوج رساند، جایی که نو سال به زمانی تبدیل شد که هر چیز ممکن است، و مهربانی و عشق قوی‌ترین جادوها هستند.

واقعیت جالب: شخصیت بابا نوئل، که برای اولین بار در فیلم‌های پیش‌روسیه به عنوان یک شخصیت محلی ظاهر شد، در سینمای شوروی (فیلم «موروزکو، 1964») به عنوان ارائه‌دهنده اصلی دائماً قانونی شد، جایگزین نیکولای مقدس (سنتا کلوز) شد. همسر او، سنتا گوروچکا، شخصیتی از نمایشنامه‌های آلكساندر ن. استروفسکی، به یک افزودنی منحصر به فرد شوروی تبدیل شد، که در سنت غربی مشابهی ندارد.

3. دوره پس از شوروی: اکلهکتیک، نوستالژی و جستجوی از دست رفته

پس از سال 1991، رождество به عنوان جشن کامل به سینما بازمی‌گردد، اما اغلب به صورت اکلهکتیک، تجاری یا نوستالژی. چندین روند کلیدی ایجاد می‌شود:

نوستالژی برای نو سال شوروی: نمونه برجسته آن سریال‌های «یولکی» است که به طور عمدی مدل «irony of fate» را بازسازی می‌کند (تداخل زندگی‌ها در شب جشن)، اما در کلیدهای مدرن، مولتی‌کلتوری و بزرگ‌مقیاس. این تلاشی برای ایجاد یک افسانه جشن ملی جدید است. کار جالبی که انجام شده است، فیلم ولادیمیر یانکوفسکی "بیایید به من نگاه کن" است.

برگشت به موضوع رождество: اغلب در فرم‌های بازسازی‌های غربی (مثلاً داستان‌های کریسمس) یا در فیلم‌های هنری به عنوان زمانی برای جمع‌بندی، بحران و ایمان (مثلاً در درام‌های دیمتری میشایف).

تخریب افسانه: در برخی از آثار هنری (مثلاً "کشتی 200" الکساندر بالابانوف، 2007) آتрибوت‌های نو سال برای ایجاد تضاد شدید با واقعیت خشن و وحشتناک استفاده می‌شود، که به این ترتیب افسانه شیرینی گذشته شوروی را منحرف می‌کند.

نتیجه‌گیری

تحول تصویر نو سال و کریسمس در سینمای روسیه آینه‌ای از تغییرات اجتماعی-فرهنگی است. از رождество معنوی و محدود تا دوره ایدئولوژیک — به یک ایده‌آل بزرگ و جادویی نو سال شوروی — و سپس به اکلهکتیک پیچیده پس از شوروی، جایی که نوستالژی، معنای بازگردانده شده مذهبی و تجارت جشن افسانه‌ای همزمان وجود دارند. این جشن‌ها در فیلم نقش کلیدی ایفا می‌کنند: آن‌ها فضای عاطفی و نمادین مشترک برای بینندگان را می‌سازند، مدل‌های جهانی‌ای از جهان ایده‌آل (افسانه شوروی) را پیشنهاد می‌دهند یا به زمانی برای آزمایش و بازنگری در ارزش‌ها تبدیل می‌شوند (در فیلم‌های هنری). به این ترتیب، سینما نه تنها منعکس‌کننده، بلکه به طور فعال در شکل‌گیری اصلی‌ترین «افسانه جشن» ملت مشارکت می‌کند.

Permanent link to this publication: