ویزانتیم/ویزانتین‌گرایی به عنوان پدیده فرهنگی و تاریخی: کد امپراتوری و میراث آن

ویزانتیم (یا ویزانتین‌گرایی) یک مفهوم پیچیده‌ای از تاریخ‌نگاری و فرهنگ‌شناسی است که مجموعه‌ای از اصول، ایده‌ها و اعمال را نشان می‌دهد که از امپراتوری بیزانس به ارث رسیده و تأثیر بنیادی بر دول و فرهنگ‌هایی که در حوزه تأثیر آن قرار داشتند وارد کرده‌اند. این نه تنها اشاره‌ای به گذشته است، بلکه یک سیستم زنده از کدهای Weltanschauung و سیاسی است که همچنان مناقشات در مورد ماهیت و معنا آن را برانگیخته است. پدیده ویزانتیم می‌تواند از طریق چندین بعد مرتبط تحلیل شود.

1. ویژگی‌های اساسی مدل بیزانس

ویزانتیم به عنوان یک ترکیب امپراتوری بر اساس سه پایه اصلی شکل گرفته است:

1. سنت حکومتی روم (امپراتوری): یونیفرالیسم، قدرت مطلق وسیله‌ایس (امپراتور) به عنوان قانون‌گذار و قاضی اعلی، ویراستار ویراستار پیچیده.

2. فرهنگ و زبان هلینیستی: یونانی به عنوان زبان طبقه نخبه، فلسفه، ادبیات و الهیات، و حفظ فرهنگ تحصیلاتی باستان.

3. مسیحیت ارتدوکس: مذهب به عنوان پایه‌ای برای هویت و مشروعیت حکومت. کلیسا و دولت به عنوان یک موجود واحد در نظر گرفته می‌شوند — «سینفونی حکومت‌ها»، جایی که امپراتور برای خوشبختی زمینی و پاتریارک برای رستگاری روحانی مسئول است.

اصل‌های کلیدی که از این ترکیب ناشی می‌شود:

• ساکرال‌سازی قدرت: امپراتور نه تنها یک حاکم است، بلکه «قانون زنده» (نوموس امپسیخوس) و نماینده زمینی خدا. قدرت او از طریق تاج‌گذاری و مسح توسط کلیسا مقدس شده است. این ایده‌ای به نام «مسکو — روم سوم» در روسیه ایجاد شد، جایی که پادشاهان مسکو مأموریت ساکرال بیزانس را به ارث برده‌اند.

• ایرархی و مراسم: جامعه و دولت به عنوان منعکس‌کننده اقلیدسیه‌ای ویرایش می‌شوند. مراسم کاخ پیچیده و دقیق (آداب بیزانس) نه تنها یک عرف است، بلکه زبانی از قدرت است که ثبات و نظم الهی را نمایش می‌دهد.

• یونیفرالیسم اشراقی: بیزانس خود را به عنوان تنها امپراتوری حقیقی جهان مسیحی (ایوکومن) می‌دانست که مأموریت دارد تا ایمان حقیقی را تا بازگشت دوم حفظ کند. این ایده‌ای به نام مسیحی بودن و احتیاط از جهان خارج (غرب لاتین، اسلام) ایجاد شد.

2. راه‌های تاریخی گسترش ویزانتیم

تأثیر بیزانس نه تنها از طریق پیروزی‌ها، بلکه از طریق گسترش فرهنگی و مذهبی بود.

• میراث مستقیم:

  • امپراتوری عثمانی: پس از سقوط کنستانتینوپل در سال ۱۴۵۳، سلاطین عثمانی بسیاری از اعمال بیزانسی را به ارث برده‌اند، مراسم کاخ و ایده امپراتوری جهانی، که به زبان اسلام تغییر یافته است.

  • بالکان و اروپای شرقی: مردمی که مسیحیت را از کنستانتینوپل پذیرفته‌اند (بولگار، صرب، رومانی، روسیه)، کانون‌های بیزانسی را در هنر کلیسایی، معماری، ادبیات و تفکر سیاسی فرا گرفته‌اند. کیللایتسا، که توسط مبلغان بیزانسی کیریل و میفودیه ایجاد شده است، پایه نوشتار است.

• مصادره روسیه — کوتاه‌ترین ویزانتیم: در روسیه، ایده‌های بیزانس بیشترین زمین را پیدا کرده است. پس از ازدواج یوان III با سوفیا پالئولوگ و سقوط کنستانتینوپل، مسکو خود را به ارث برنده بیزانس می‌داند. پدر پولسکوف فیلیوفه تئوری «مسکو — روم سوم» را ارائه داد، که به عنوان پایه‌ای برای حکومتیت روسیه در قرن‌ها شد. از اینجا — وضعیت مقدس پادشاه/امپراتور، سینفونی با کلیسای ارتدوکس، ویراستار جامعه، ایده‌های مسیحی.

3. ویزانتیم به عنوان موضوع بحث فلسفی و سیاسی

عبارت «ویزانتیم» در تاریخ‌نگاری اروپای غربی در دوران روشنگری و پوزیتویسم (ای. گایبون، ولتر) به عنوان یک ارزیابی و اغلب منفی استفاده شد، جایی که بیزانس به عنوان یک کشور مستبد، کовар و خشک نشان داده شد که با غرب پویا مقابله می‌کند.

در قرن نوزدهم روسیه، بحث در مورد ویزانتیم به عنوان موضوع اصلی برای خود‌تعریف شد.

• ک.ن. لئونتیف (کنسرواتور): ویزانتیم را به عنوان یک «پوسته یخ‌بندان نجات‌بخش» می‌پذیرد که فرهنگ خاص ارتدوکس-اسلاوی را از تأثیرات مخرب پیشرفت لیبرال اروپایی با «هم‌آمیزی» حفظ می‌کند. برای او ویزانتیم — ویراستار، زیبایی‌شناسی، آскتیسم و شروع حفاظتی است.

• و.س. سولووئف، غرب‌گراها: ویزانتیم را به عنوان منشاء دеспوتیزم، اوبسورانتیسم و عقب‌ماندگی روسیه انتقاد می‌کند، و آن را به عنوان مانعی برای توسعه آزادانه شخصیت و جامعه می‌بیند.

• روسیه‌ای‌های اروازایی (قرن بیستم): ویزانتیم را به عنوان پایه‌ای برای یک فرهنگ منحصر به فرد «سینفونی» روسیه-اورازیایی بازمی‌نویسد، که از غرب و شرق متفاوت است.

4. ظهورهای معاصر و اهمیت

کدهای بیزانس همچنان در فرهنگ و سیاست زندگی می‌کنند.

• نمادهای حکومتی و مراسم: شیر دو سر (شاخه بیزانس و روسیه)، ایده سینفونی حکومت و قدرت، حرکات مقدس در سیاست عمومی.

• هنر ارتدوکس و هویت: کانونیت ایکون، معماری کلیساهای (سیستم کříستو-کوبولی)، زیبایی‌شناسی مراسم — میراث مستقیم بیزانس. ارتدوکس باقی می‌ماند به عنوان یک علامت کلیدی هویت فرهنگی برای بسیاری از قوم‌ها.

• گفتار جغرافیایی: ایده‌ای مانند «روم سوم» یا «اتحاد بیزانس» گاهی در رhetoric ظاهر می‌شود، که نقش خاص روسیه را به عنوان محافظ ارزش‌های سنتی و مرکز جذب برای قوم‌های ارتدوکس/اسلاوی توجیه می‌کند.

رویداد جالب: عظیم‌ترین یادبود معماری بیزانس — کلیسای مقدس سوفیا در کنستانتینوپل (آیای سوفیا) — به عنوان نماد قوی میراث بیزانس تبدیل شده است. ساخته شده به عنوان کلیسای اصلی امپراتوری، آن به عنوان مسجد توسط عثمانی‌ها تبدیل شد، سپس به موزه توسط آتاتورک و در سال ۲۰۲۰ دوباره به مسجد تبدیل شد. هر تغییر در وضعیت آن یک حرکت سیاسی پر سر و صدا بود که نشان می‌دهد چگونه میراث ویزانتیم همچنان میدان نبرد ایدئولوژیک باقی مانده است.

نتیجه‌گیری

بنابراین، ویزانتیم نه یک بقایای باستانی است، بلکه یک کد فرهنگی و تاریخی زنده، سیستم اصولی است که در هزاره‌ای از ترکیب باستان و مسیحیت شکل گرفته است. ماهیت آن در سه‌گانه‌ای از قدرت مقدس، هویت مذهبی و یونیفرالیسم امپراتوری نهفته است که در قالب‌های ویراستار و مراسم سخت‌گیرانه جا داده شده‌اند.

معنا ویزانتیم دوگانه است. از یک سو، او به عنوان مداد فرهنگی برای جهان ارتدوکس تبدیل شده است، مسیرهای توسعه هنر، الهیات و حکومت را تعیین کرده است. از سوی دیگر، او منجر به شکاف عمیق فرهنگی با غرب لاتین شده است و در چشم منتقدان به عنوان معنای بی‌حرکت، کساروپاپیسم و استبداد شرقی تبدیل شده است.

بحث‌های در مورد ویزانتیم در واقع بحث‌هایی در مورد انتخاب مسیر فرهنگی هستند: بین یونیفرالیسم و استثنایی ملی، بین مقدس و سکولار در سیاست، بین ویراستار و افقی. تا زمانی که این دشمنی‌ها فعال هستند، ویزانتیم نه تنها به عنوان موضوع تحقیقات آکادمیک، بلکه به عنوان یک مفهوم توضیح‌دهنده بنیان‌های عمیق فرهنگ سیاسی و هویت مناطق کامل جهان باقی خواهد ماند. این پدیده به ما یادآوری می‌کند که مدل‌های تاریخی دارای زنده‌گی شگفت‌انگیز هستند، توانایی بازگشت و تأثیر بر معاصر را دارند، حتی پس از قرن‌ها از مرگ امپراتوری که آنها را تولید کرده‌اند.

Permanent link to this publication: