حکایت، موسیقی و کریسمس: ترکیب آیینی، مردمی و فرهنگی

تعامل رقص، موسیقی و سنت کریسمس یک پدیده فرهنگی پیچیده است که ریشه‌های آن به آیین‌های قبل از مسیحیت بازمی‌گردد و تحت تأثیر مراسم مسیحی تغییر کرده است. تحلیل علمی این ترکیب مسیر آن را از ممنوعیت‌های مذهبی به کارنوولاسیون مردمی و در نهایت به فرهنگ جشنهای світانی دنبال می‌کند.

سرچشمه‌های آیینی: از ممنوعیت به یکپارچگی

واقعیت جالبی است: رابطه کلیسا با رقص در زمینه مراسم دوگانه بود. پدران کلیسای اولیه (مثلاً یوahn Zlatoüst) به شدت "رقص‌ها" و سرگرمی‌های دنیوی را محکوم می‌کردند و آن‌ها را با تمرکز دعا مقابله می‌کردند. اما خود متون کتاب مقدس شواهدی از رقص مقدس دارد — پادشاه داوود که در مقابل آرامگاه عهد عتیق می‌رقصد (2 پادشاهان 6:14). در اروپای میانه‌آسیا گاهی اوقات در خود کلیساها "رقص‌های مرگ" (danse macabre) و راهپیمایی‌های رituالی رخ می‌داد که ریشه در آیین‌های قدیمی‌تر داشت. در کریسمس در برخی سنت‌های غربی (مثلاً "رقص مرگ" در کلیسای سنت ماریا در مانیسه کاتالان) عناصر رقص در نمایش‌های مراسمیک گنجانده می‌شد که دعوا بین خوب و بد را نشان می‌داد.

کولادها: مراسم موسیقیایی و شعری گردش

یکی از روشن‌ترین نمونه‌های این ترکیب سنت کولادن است. در ابتدا این یک آیین زرتشتی بود که شامل گردش در حیاط‌ها با آهنگ‌هایی بود که باروری و موفقیت خانه را دعا می‌کردند (کولادهای славیایی با فرهنگ سولن-کولاد در ارتباط هستند). کلیسا، با پیروی از استراتژی "مسیحی‌سازی زرتشتی"، این گردش‌ها را با محتوای جدیدی پر کرد — داستان‌های تولد مسیح. کولادها معمولاً بر اساس ملودی‌های ساده و یادگار ساخته می‌شدند که ترکیبی از آوازهای کهن با نغمه‌های کلیسایی‌تر بودند. مراسم گردش با حرکات نمادین همراه بود و گاهی اوقات با چرخش‌های دور خانه، که می‌توان آن را نوعی رقص رituالی برای مقدس‌سازی فضا در نظر گرفت.

حلقه‌های کریسمس و نمایش آیینی

از قرن سیزدهم، به لطف فعالیت فرانسیس آسيسی، عادت ساخت حلقه‌های کریسمس (پрезپه) گسترش یافت. در ناپل و مناطق دیگر ایتالیا و جنوب اروپا نمایش حلقه به یک نمایش خیابانی کامل تبدیل شد که موسیقی و نمایش‌های improvisational داشت. شرکت‌کنندگان که نقش کاهنان، چوپانان، یهودا و هیرود را بازی می‌کردند، نه تنها ایستاده بودند بلکه صحنه‌ها را با حرکات رقصی اجرا می‌کردند — مثلاً رقص چوپانان از شادی یا راهپیمایی کاهنان. این نمایش‌ها به عنوان یک فرم انتقالی از مراسم‌های محدود کلیسا به تئاتر مردمی در نظر گرفته می‌شوند، جایی که رقص و موسیقی به عنوان ابزارهای اصلی بیان شادی عمومی خدمت می‌کردند.

هنر حرفه‌ای: از منوال تا باله

در دوره باروک و کلاسیک، کریسمس به عنوان موضوع هنر بالا در نظر گرفته شد. مثلاً در سال 1734 در لندن باله‌ای به نام "پیگمالیون" روی صحنه رفت که مراسم آن در کریسمس بود. اما ژانر اُپرا کریسمس ("Weihnachtsoratorium" از J.S. Bach، 1734-35) بیشتر نشان‌دهنده است، جایی که با استفاده از ابزارهای موسیقیایی تمام داستان کریسمس را نشان می‌دهد و در متن‌ها به لطفی و رقص اشاره شده است ("Jauchzet, frohlocket!" — "لحظه‌ها، شادی کنید!"). اگرچه خود اُپرا شامل اجرای صحنه‌ای نبود، اما پر از ریتم‌های رقصی زمان خود بود — مثلاً سیکلان، منوال‌های روستایی که شادی چوپانان را نشان می‌دهد.

تنوع اثنوگرافی: رقص‌های مردمی

تنوع رقص‌های کریسمس در اروپا شگفت‌انگیز است:

در یونان و بالکان در دوره‌ای بین کریسمس تا کрещش (12 روز، "روزهای شیطان") رقص‌های آیینی "کولادار" (کالانداریس) با ماسک و طبل‌ها اجرا می‌شد که هدف آن از بین بردن ارواح بد بود.

در انگلستان رقص‌های راهپیمایی "موریس" که در کریسمس نیز اجرا می‌شود، با ضربیدن پاکت‌ها، که نمادین جنگ بین نور و تاریکی است، سنتی بود.

در مکزیک و دیگر کشورهای آمریکای لاتین در روزهای "پوسادا" (جشن‌های پیش از کریسمس) رقص‌هایی اجرا می‌شود که جستجوی پناهجویان ماریا و یوسف را نشان می‌دهد و همچنین رقص‌های رنگارنگ با پینیات.

سکولارизация و مدرنیته

در قرن نوزدهم و بیستم، موسیقی و رقص کریسمس به طور کامل از کلیسا فراتر رفت. ظهور آهنگ‌های پاپ مانند "Cuckoo Bells" از P.I. Tchaikovsky (1892) یک نقطه کلیدی بود. باله، مبتنی بر داستان گوффمن، اگرچه مستقیماً به کریسمس اشاره نمی‌کند، اما به دلیل موضوع آن (شب کریسمس) و اجراهای سالانه در ماه دسامبر به کریسمس مرتبط است. آهنگ‌های محبوب ("Jingle Bells"، 1857) و رقص‌ها (سبک‌های کارنووال) رپرتوار کریسمس را به یک پدیده فرهنگی جهانی تبدیل کردند.

نتیجه‌گیری

بنابراین، رقص و موسیقی در زمینه کریسمس از آیین‌های حاشیه‌ای و نیمه‌زرتی که کلیسا نسبت به آن‌ها احتیاط می‌کرد، تا ابزار قوی بیان شادی جمعی، که در آیین‌های مردمی و حتی مراسم کلیسایی یکپارچه شده است، رشد کرده‌اند. این ترکیب نشان‌دهنده توانایی فرهنگ مسیحی در همسوئی، باز تعریف و معنوی‌سازی فرم‌های قدیمی بیان است، ایجاد فضایی منحصر به فرد که مقدس با مردمی برخورد می‌کند و آیین به جشن کارنووال تبدیل می‌شود. رقص و موسیقی کریسمس نه تنها سرگرمی است، بلکه کد فرهنگی چندلایه‌ای است که خاطرات ریتم‌های قدیمی را از تولد امید حفظ می‌کند.

Permanent link to this publication: