Иқтисоди рақамӣ муҳите мебошад, ки дар он маълумот, алгоритм, платформа ва пайвастшавӣ ба захираҳои мустақили истеҳсолӣ табдил меёбанд. Агар дар иқтисоди анъанавӣ қарорҳо асосан ба ҳисоботи даврӣ ва таҷрибаи идоракунӣ такя мекарданд, дар муҳити рақамӣ ҷараёни маълумот пайваста нав мешавад ва қарор бояд бо суръати баланд, бо дарназардошти номуайянӣ ва робитаҳои сершумор қабул гардад. Аз ҳамин сабаб, риёзиёт аз фанни ёрирасони ҳисобӣ ба механизми асосии табдил додани маълумот ба дониш ва дониш ба қарор мегузарад [6-10; 26-30].

Мубрамияти масъала аз ду раванди ҳамзамон бармеояд. Аз як тараф, паҳншавии интернет, абрҳо, интернети ашё, зеҳни сунъӣ ва платформаҳои рақамӣ миқёси фаъолияти иқтисодиро васеъ мекунад. Тибқи арзёбии Иттиҳоди байналмилалии алоқа, соли 2025 қариб 6 миллиард нафар аз интернет истифода мебурданд, вале тақрибан 2,2 миллиард нафар ҳанӯз берун аз шабака мемонданд [5]. Аз тарафи дигар, афзоиши ҳаҷм ва суръати маълумот худ аз худ самаранокиро кафолат намедиҳад. Бе модели дуруст маълумоти зиёд метавонад ба қарорҳои зуд, вале нодуруст оварда расонад. Аз ин рӯ, масъалаи марказӣ на танҳо ҷамъоварии додаҳо, балки интихоби сохтори математикӣ барои шарҳи онҳо мебошад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мавзӯъ аҳамияти махсуси сиёсӣ ва амалӣ дорад. Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 2025, №911 солҳои 2025-2030 «Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия» эълон шудаанд [1]. Қаблан Консепсияи иқтисоди рақамӣ, Барномаи миёнамуҳлати рушди иқтисоди рақамӣ барои солҳои 2021-2025 ва Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ то соли 2040 қабул гардида буданд [2-4]. Ин санадҳо зарурати гузариш аз ташаббусҳои ҷудогона ба низоми идоракунии натиҷамеҳварро ба миён мегузоранд. Чунин низом бе нишондиҳандаҳои муқоисашаванда, моделҳои пешгӯӣ ва тартиби оптималии тақсимоти захираҳо пурра кор карда наметавонад.

Permanent link to this publication: