Мо таърих месозем ва Додаҳо оғози ин таърих хоҳад буд. Ин таърихест, ки дар он маълумот қудрат аст, фаҳмиш роҳнамо ва инноватсия муҳаррик. Ҳар як бити маълумот, ҳар як рақам, ҳар як порчаи иттилоот зарраест дар ташаккули ояндаи мо. Ба ин маъно, мо на танҳо додаҳоро коркард мекунем, балки мо таърих эҷод мекунем. Таърихе, ки дар он маълумот нақши муҳим дорад ва миллат ба қуллаҳои нав мерасад. Пас, биёед бо якҷоягӣ ин таърихро нависем, бо ҷасорат, ақл ва ӯҳдадорӣ ба ояндае, ки дар он Додаҳо заминаи мустақили миллӣ гардад.

Моддаи 2 Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи ҳуқуқи муаллиф ва ҳуқуқҳои вобаста ба он Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи ҳуқуқи муаллиф ва ҳуқуқҳои вобаста ба он ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон асос ёфта, аз Қонуни мазкур, дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, иборат мебошад. (ҚҶТ аз 02.01.18 с., №1488)

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамарӯза дар ҳоли рушду нумӯъ ва пешрафт қарор дораду барои тезонидани ин раванд ҳамарӯза ҷавононе пайдо мешаванд, ки кишвари маҳбуби моро дар сатҳи ҷаҳонӣ муаррифӣ менамоянд. Файзуллоҷон Сафаров, олими ҷавон ва номзади илмҳои техникӣ аз зумраи чунин ҷавононе мебошад, ки барои рушди нумӯи кишвар ва ҳифзу гиромидошти арзишу манофеи миллӣ дар сатҳи ҷаҳонӣ саҳми худро гузошта истодааст. Номбурда нақша дорад, бо пиёда сохтани як тарҳи нав - системаи миллии ҷустуҷӯии “Dodaho” Тоҷикистонро дар арсаи ҷаҳон муаррифӣ намояд. Дар бораи фаъолияти ин ҷавон ва тарҳи нави ӯ суҳбате доштем, ки фишурдаашро пешкаши хонанда мегардонем.

Амнияти иттилоотӣ дар марҳилаи рушди иқтисоди рақамӣ шарти калиди дар сатҳи миллӣ ба ҳисоб меравад, зеро таҳдиду хатарҳои мавҷудаи хислати иттилоотидошта дар айни замон омили бесуботкунандаи ҷомеа, унсури марказии муборизаҳои сиёсӣ, василаҳои асосии расидан ба мақсад ва аз ҳама бадтар заъифгардонандаи пояҳои давлатдорӣ мебошанд. Дар шароити имрӯза ҳифзи суботи сиёсӣ ва таъмини сулҳу субот аз он вобастааст, ки вазъи амнияти иттилоотии мамлакат дар кадом дараҷа қарор дорад ва иқтидори муҳофизавии он то кадом сатҳ қодир аст, ки таҳдиду хатарҳои навро безарар гардонад. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар марҳилаи кунунии давлатдорӣ ба амнияти иттилоотии комил ниёзмандии бештар дорад. Марҳила ба марҳила ҷомеаи Тоҷикистон бо таҳдиду хатарҳое рӯ ба рӯ гардида истодааст, ки аксари онҳо дар фазои иттилоотии мамлакат пайдо мешаванд.

Замони муосир, ки иттилоот ба унсури калидии рушди иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва сиёсӣ табдил ёфтааст, мафҳуми истиқлолияти иттилоотӣ аҳамияти хоса касб намудааст. Истиқлолияти иттилоотӣ маънои қобилияти як давлат ё ҷомеаро дорад: дар истеҳсол, коркард ва иртиботи иттилоот бе вобастагӣ аз системаҳои хориҷӣ ва бе таъсири неруҳои беруна. Ин мафҳум на танҳо ба амнияти иттилоотӣ рабт дорад, балки ба ҳифзи арзишҳои миллӣ, худшиносии фарҳангӣ ва истиқлолияти сиёсӣ низ таъсири амиқ мерасонад.

Дар мақола истиқлолияти иттилоотӣ ҳамчун яке аз пояҳои асосии давлатдории муосир дар шароити гузариш ба иқтисоди рақамӣ баррасӣ мешавад. Муаллиф нишон медиҳад, ки дар асри рақамӣ соҳибихтиёрии воқеии давлат на танҳо ба захираҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ, балки ба қобилияти мустақилонаи ҷамъоварӣ, нигоҳдорӣ, коркард, ҳифз ва идоракунии иттилоот низ вобаста аст. Дар заминаи таҳлили санадҳои меъёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муқоисаи онҳо бо равишҳои OECD, СММ, ITU, Бонки Ҷаҳонӣ, NIST, Иттиҳоди Аврупо ва Чин, мафҳуми истиқлолияти иттилоотӣ аз мафҳумҳои амнияти иттилоотӣ ва соҳибихтиёрии рақамӣ фарқгузорӣ мешавад.

Искусственный интеллект (ИИ) – это технология с человекоподобными возможностями решения задач, занимающаяся созданием систем, способных выполнять задачи, которые традиционно требуют человеческого интеллекта. Эти задачи включают обучение, рассуждение, решение проблем, восприятие, понимание языка и распознавание образов с помощью чётко поставленных математичесхих алгоритмов. Теоретические основы ИИ охватывают широкий спектр дисциплин, таких как математическая логика, теория вероятностей, статистика, когнитивная наука и нейробиология. Одним из ключевых понятий в ИИ является машинное обучение (МО), которое позволяет системам обучаться на данных без явного программирования. Искусственный интеллект находит применение в широком спектре отраслей, от сферы образования и медицины до финансового сектора, транспортной логистики и производства.

В настоящее время цифровизация государственного управления осуществляется в рамках концепции «Концепция цифровой экономики в Республике Таджикистан», который является частью национальной стратегии «Цифровая экономика». Концепция предполагает трансформацию работы органов государственной власти через внедрение цифровых технологий, направленных на повышение эффективности и результативности управления.

В статье излагается авторская концепция цифровой экономики как научного направления (digital economics), ориентированного на исследование фундаментальных причин и следствий цифровой трансформации реальной экономики, увеличения в ней доли цифровых продуктов и услуг, а также новых форм бизнеса на основе цифровых технологий (digital economy). Отмечен фундаментальный метод информации, представленной в цифровом формате на базисе центра обработки данных (ЦОД).

Современная школа всё активнее использует цифровые технологии в образовательном процессе, однако значительная часть ресурсов по обучению программированию по-прежнему ориентирована либо на демонстрацию готового результата, либо на проверку правильности выполнения задания без достаточного объяснения логики решения. Ученик видит код, может запустить программу и получить ответ, но нередко не понимает, как построен алгоритм, почему выбрана именно такая конструкция, каким образом искать ошибку и как перейти от простых команд к более сложным программным решениям.

Дар мақола масъалаи истифодаи зеҳни сунъӣ дар такмили механизмҳои таъмини амнияти иттилоотӣ дар шароити гузариш ба иқтисоди рақамӣ баррасӣ мешавад. Ҳадафи таҳқиқот муайян намудани самтҳои асосии татбиқи технологияҳои зеҳни сунъӣ дар низоми ҳифзи маълумот, инфрасохтори рақамӣ ва равандҳои идоракунии хавфҳои иттилоотӣ мебошад. Усули тадқиқот ба таҳлили муқоисавӣ, таҳлили мундариҷавӣ, ҷамъбасти манбаъҳои илмии солҳои 2023–2026 ва усули синтези натиҷаҳои таҳқиқоти муосир асос ёфтааст. Дар натиҷа нишон дода мешавад, ки зеҳни сунъӣ метавонад самаранокии мониторинги доимии шабакаҳо, ошкорсозии аномалияҳо, пешгӯии ҳамлаҳо, таҳлили фишинг, коркарди иттилооти таҳдидӣ, идоракунии осебпазирӣ ва вокуниши автоматиконидашударо баланд бардорад.

Зеҳни сунъӣ аксар вақт ҳамчун маҷмӯи барномаҳо, маълумоти калон ва таҷҳизоти пуриқтидори ҳисоббарорӣ муаррифӣ мешавад. Аммо дар зери ҳамаи ин унсурҳо сохтори риёзие қарор дорад, ки ба мошин имкон медиҳад объектро ба адад табдил диҳад, байни объектҳо монандӣ пайдо кунад, хатогиро чен намояд ва параметрҳои худро тағйир диҳад. Агар маводи хом ва компютер воситаи иҷро бошанд, риёзиёт қоидаҳои табдили ин мавод ба дониш ва қарорро муайян мекунад. Аз назари таърихӣ низ пайдоиши зеҳни сунъӣ бо формализатсияи ақл алоқаманд аст. Амсилаи Мак-Каллок ва Питтс фаъолияти нейронро тавассути мантиқи булӣ ифода кард; Тюринг масъалаи зеҳни мошиниро ба масъалаи ҳисобшавандагӣ ва рафтори санҷишшаванда табдил дод; Розенблатт персептронро ҳамчун амсилаи эҳтимолӣ ва хаттӣ пешниҳод намуд. Ин гузариш аз тавсифи фалсафӣ ба амсилаи формалӣ нишон дод, ки «омӯзиш» бояд ҳамчун тағйирёбии параметрҳо дар асоси қоидаи дақиқи ҳисобӣ фаҳмида шавад.

Шарҳи мухтасар. Дар мақола консепсия ва амсилаи техникии роботи наҷотдиҳандаи бисёрмуҳитӣ бо истифодаи зеҳни сунъӣ пешниҳод мегардад. Робот барои иктишоф, ҷустуҷӯи осебдидагон, ченкунии хатар ва интиқоли иттилоот дар минтақаҳои оташ ва дуд, муҳити олудаи кимиёвӣ, торикии мутлақ ва зери об пешбинӣ шудааст. Ҳадафи тадқиқот таҳияи меъмории модулӣ ва санҷишпазир мебошад, ки дар он шассии тасмачархдори хушкӣ, модули герметикии шинокунанда, маҷмӯи сенсорҳои RGB, гармӣ, LiDAR, сонар, газ, фишор ва ҳаракат бо алгоритмҳои дарки мошинӣ, SLAM, харитасозии хатар ва банақшагирии роҳ якҷо мешаванд. Усулҳои тадқиқот таҳлили адабиёт, моделсозии системавӣ, тарҳрезии CAD, амсиласозии рақамӣ дар муҳити Gazebo, якҷосозии сенсорҳо ва арзёбии меъёрии бехатариро дар бар мегиранд. Навоварии пешниҳод дар меъмории ягонаи панҷқабата, ивазшавии модулҳо вобаста ба навъи хатар, баҳодиҳии бисёрсенсории хавф ва принсипи «инсон дар ҳалқаи идоракунӣ» ифода меёбад.

Это первое описание от первоисточника известной партизанской операции «Звёздочка».....Статья «ОПЕРАЦИЯ «ЗВЁЗДОЧКА», напечатана в газете «Советская Белоруссия» в двух номерах от 20 и 21 июня 1967г.....В статье ПРИВОДИТСЯ от ПЕРВОИСТОЧНИКА ПЕРВОЕ ОПИСАНИЕ известной успешно ПРОВЕДЕННОЙ В НАЧАЛЕ 1944 ГОДА ПАРТИЗАНАМИ ОТРЯДА ИМЕНИ ЩОРСА ОПЕРАЦИИ «ЗВЁЗДОЧКА» по освобождению из немецкого плена воспитанников Полоцкого детдома.....На втором этапе этой операции приняли участие летчики 105-го отдельного авиаполка...Тогда СОВЕРШИЛ ПОДВИГ ЛЕТЧИК МАМКИН.....Рассказывается о Полоцко-Лепельской партизанской зоне Белоруссии.....В статье приводятся фамилии партизан погибших при подготовке и отличившихся при проведении операции.....Освобождение почти 200 детей — это ЕДИНСТВЕННЫЙ СЛУЧАЙ В ИСТОРИИ ПАРТИЗАНСКОЙ БОРЬБЫ во время Великой Отечественной войны.....Эту ПРАВДИВУЮ ИНФОРМАЦИЮ от ПЕРВОИСТОЧНИКА ВАЖНО СОХРАНИТЬ для ПОТОМКОВ (автор статьи БЫЛ ОДНИМ из РАЗРАБОТЧИКОВ и УЧАСТНИКОВ ОПЕРАЦИИ)