جشن روز تولد و روز مقدس نیکولای برای یونانی‌های آسیای کوچک: سنت‌های جامعه‌ی مهاجرین

مقدمه

جامعه‌ی یونانی‌های آسیای کوچک که بیش از سه هزار سال در این سرزمین‌ها زندگی کرده‌اند، سنت‌های فرهنگی-مذهبی منحصر به فردی شکل داده‌اند که در آن‌ها میراث قدیمی ویزانتی، عادات محلی و تأثیر مردم همسایه‌ها با هم پیچیده شده‌اند. جشن روز تولد مسیح و روز یادبود مقدس نیکولای چرودورس (که در ۶ دسامبر بر اساس تقویم یولیانی، معادل ۱۹ دسامبر بر اساس تقویم گریگوری است) در چرخه تقویمی یونانی‌های آسیای کوچک جای خاصی داشت و هم ویژگی‌های کلی مسیحی و هم ویژگی‌های خاص منطقه‌ای را حفظ می‌کرد.

مقدس نیکولای: حامی دریانوردان و کشاورزان

برای یونانی‌های آسیای کوچک مقدس نیکولای نه تنها یکی از مقدسین بود، بلکه به عنوان حامی آسمانی منطقه‌ای در نظر گرفته می‌شد، در نظر داشته که او به عنوان ارشد اسقف در میرا لیکیه (امروزه دمیره، ترکیه) خدمت می‌کرد. در شهرهای ساحلی و جزایر (مانند اسمیرن، پافوس، در جزیره‌ی هیوس) روز یادبود او با شکوه خاصی جشن گرفته می‌شد. ماهیگیران و دریانوردان در این روز قایق‌های خود را مقدس می‌کردند و مدل‌های کوچک قایق‌های چوبی یا شمعی به عنوان هدیه‌های تشکر به کلیسا می‌آوردند. عادت «καρπαζιά» (کارپازیا) وجود داشت — پس از مراسم عشای ربانی، کشیش خورده‌های مقدس را به جمعیت پرتاب می‌کرد و می‌گفت که کسی که آن‌ها را بگیرد در تمام سال تحت حمایت مقدس خواهد بود.

در مناطق کشاورزی کاپادوکیه و پونت در روز مقدس نیکولای مراسم تبرک غله انجام می‌شد. زنان در این روز نان خاصی به نام «νικολόψωμο» (نیکولوپسومو) با تصویر صلیب می‌پختند که سپس بین اعضای خانواده‌ها تقسیم می‌شد و بخشی از آن به دام داده می‌شد تا از بیماری‌ها محافظت کند. جالب است که در برخی روستاهای پونت عادت «راه رفتن نیکولای» وجود داشت: پیرمرد محترم لباس‌های اسقفی می‌پوشید و با عصای خود خانه‌ها را می‌گشت و بچه‌ها را تبرک می‌کرد و شیرینی‌ها می‌داد — بازتابی از سنت‌های قدیمی میره‌ها.

سنت‌های رождستانی: از کولادو تا شعله‌ی پربرکت

رождستانی در یونانی‌های آسیای کوچک جشنی بود که دوره‌ی دوازده روزه‌ی عیدها را آغاز می‌کرد. آماده‌سازی با ۴۰ روزه‌ی روزه‌ی نافل开始 می‌شد، اما هفته‌ی آخر به طور خاص شدید بود. به عنوان مثال، در کاپادوکیه، زنان در روز رождستانی حتماً نان مخصوصی به نام «χριστοψόμο» (خریستوپسومو) می‌پختند — «نان مسیح»، که در آن یک سکه می‌پختند. کسی که آن را پیدا می‌کرد در تمام سال خوشبخت می‌شده.

کولادو (کولاندا) ویژگی‌های منطقه‌ای برجسته‌ای داشت. در اسمیرن و مناطق اطراف، بچه‌های کولادو با قایق‌های چوبی که با گردو و بادام تزیین شده بودند، می‌رفتند — نماد سنت‌های دریایی منطقه. در داخل قایق یک شمع قرار می‌دادند و خود قایق نماد کلیسا بود. در پونت کولادو با آهنگ‌های خود را همراهی می‌کردند، به ویژه در لیاره یا لیاره‌ی پونتی، و آهنگ‌ها اغلب شامل فرم‌های زبانی قدیمی بود. جالب است که در برخی روستاهای کاپادوکیه عادت کولادو به دو زبان — یونانی و ترکی — حفظ شده بود که بازتابی از همسایگی چندصد ساله‌ی مردم بود.

نمادهای رождستانی غذایی نیز قابل توجه است. علاوه بر نان شیرین سنتی «βασιλόπιτα» (واسیلوپیتا)، در آسیای کوچک نان‌های خشک شده‌ی نازک به نام «دپل» (دپل) و کیک گوشتی به نام «سارکوپیتا» (سارکوپیتا) پخته می‌شد که در مناطق دامداری آناتولی بسیار رایج بود. در روز رождستانی عادت داشت که در حیاط آتش بزرگی به نام «فوتوکانو» روشن شود که تمام خانواده‌ها در اطراف آن جمع می‌شدند. معتقد بودند که این آتش خورشید را که در آن تولد یافته است گرم می‌کند و همچنین ارواح بد را دور می‌کند.

ارتباط جشن‌ها: از نیکولای تا رождستانی

دوره‌ی از روز مقدس نیکولای تا رождستانی به عنوان یک فضای واحد مراسم و زندگی روزمره‌ی یکپارچه در نظر گرفته می‌شد. مقدس نیکولای به عنوان «پیشگام» رождستانی در نظر گرفته می‌شد — در برخی روستاها حتی گفته می‌شد که او هدایای خود را برای نوزاد مسیح می‌آورد. عادت «آماده‌سازی راه» وجود داشت: پس از روز نیکولای، زنان شروع به تمیز کردن خانه‌ها می‌کردند و آن‌ها را برای ورود فرزند خدا آماده می‌کردند. در مناطق ساحلی در این زمان فصل صید ماهی به پایان می‌رسید و مردان به خانه‌ها بازمی‌گشتند تا جشن را در خانواده‌ی خود جشن بگیرند.

یک واقعیت جالب: در جامعه‌های یونانی آسیای کوچک، روز مقدس نیکولای اغلب زمانی برای آشتی بود. همسایگان که در دعوایی بودند، باید پس از مراسم عشای ربانی دست همدیگر را بگیرند — معتقد بودند که مقدس نیکولای که معروف به صلح‌آمیز بود، به حفظ صلح کمک خواهد کرد.

پس از اخراج: حفظ سنت‌ها در جامعه‌ی مهاجرین

پس از فاجعه‌ی آسیای کوچک در سال ۱۹۲۲ و تبادل مردم، بیشتر یونانی‌های آسیای کوچک به یونان آمدند، جایی که مجبور به تطبیق سنت‌های خود با شرایط جدید شدند. با این حال، در بسیاری از خانواده‌های مهاجران از اسمیرن، کاپادوکیه، پونت و مناطق دیگر آسیای کوچک، عادات تا به امروز حفظ شده‌اند. به عنوان مثال، در برخی مناطق شمالی یونان که پناهندگان پونتی در آنجا ساکن هستند، هنوز پیرogi گوشتی رождستانی می‌پزند که برای یونانی‌های بومی غیرمعمول است. در حومه‌های آتن و سالونیک، فرزندان یونانی‌های آسیای کوچک روز مقدس نیکولای را جشن می‌گیرند و میزها را با غذاهای پر از ادویه‌های شرقی تزیین می‌کنند — اشاره‌ای به میراث غذایی آناتولی.

جامعه‌های کلیسیایی که توسط پناهندگان تأسیس شده‌اند، اغلب نام مقدس نیکولای را دارند — به عنوان یادآوری کلیساهای گم‌شده‌ی آسیای کوچک. در این کلیساها می‌توان آهنگ‌های خاصی را شنید که با ملودی‌های از آناتولی آورده شده‌اند. به عنوان مثال، در کلیسای مقدس نیکولای در نیا-ایونی (ناحیه‌ای در آتن، تأسیس شده توسط پناهندگان آسیای کوچک) مراسم رождستانی شامل عناصر از سنت‌های مراسم عشای ربانی اسمیرن است.

نتیجه‌گیری

جشن روز مقدس نیکولای و رождستانی برای یونانی‌های آسیای کوچک نمونه‌ای از فرهنگ مذهبی منطقه‌ای است که در آن سنت‌های مراسم ویزانتی، عادات مردم و شرایط زندگی تاریخی در منطقه‌ی چندملیتی با هم پیچیده شده‌اند. این جشن‌ها نه تنها رویدادهای معنوی بودند، بلکه فعالیت‌های اجتماعی مهمی بودند که تقویم کشاورزی، روابط اجتماعی و زندگی خانوادگی را تنظیم می‌کردند. با وجود پایان تلخ حضور یونانی‌ها در آسیای کوچک، بسیاری از سنت‌ها در خاطره‌های جامعه‌ی مهاجرین حفظ شده‌اند و به عنوان شاهد زنده‌ی تنوع فرهنگی منطقه و توانایی خاطره‌ی مردم در حفظ مقدسات خود حتی در تبعید هستند.

Permanent link to this publication: